WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:04.720
Dan ga je echt niet op veroordeeld worden, maar als je volgens een scriptje schrijft,

2
00:00:05.640 --> 00:00:11.960
wat 10.000 records gaat opvragen, dat is toch denk ik bij de rechter wat moeilijker uit te leggen dat dat per ongeluk gegaan is.

3
00:00:12.600 --> 00:00:15.060
Volgens mij krijgt Saber, die krijgt het nu heel erg warm.

4
00:00:15.100 --> 00:00:19.360
Nee, nee, nee, ja. Het is goed dat ik er geen tijd meer op heb.

5
00:00:30.080 --> 00:00:33.940
Welkom bij aflevering 5 van seizoen 2 van de CodeKlets podcast.

6
00:00:34.840 --> 00:00:41.380
Vandaag zijn de hosts Kishen en ik weer bij elkaar.

7
00:00:42.000 --> 00:00:46.240
Ik vind het eigenlijk wel leuk trouwens dat we iedere keer een andere samenstelling hebben.

8
00:00:47.520 --> 00:00:52.220
Dat vind ik ook inderdaad leuk. Ik hoop dat de luisteraars dat ook vinden.

9
00:00:53.820 --> 00:00:56.780
Dat is wel leuk als we iets van feedback krijgen.

10
00:00:57.380 --> 00:01:00.000
Ja, ja. Ik heb nog geen negatieve feedback erover gehad.

11
00:01:00.200 --> 00:01:03.440
Dat is misschien wel positief. Geen klachten nog.

12
00:01:03.440 --> 00:01:08.880
Nee, nee, nee. Maar goed, nog steeds drukke tijden.

13
00:01:09.100 --> 00:01:15.800
Dat heeft iedereen. We hoeven eigenlijk niet meer te herhalen tot we ooit weer uit deze gekke tijden komen.

14
00:01:16.180 --> 00:01:17.960
Maar dat zal nog wel even duren.

15
00:01:18.520 --> 00:01:21.000
Heb je de persconferentie nog gezien net? Of niet?

16
00:01:21.560 --> 00:01:24.700
Ik heb de Apple Keynote geluisterd.

17
00:01:25.700 --> 00:01:26.920
Dat was nou belangrijker.

18
00:01:27.280 --> 00:01:29.860
Juist, dat wilde ik net zeggen. Ik deed die persconferentie.

19
00:01:29.980 --> 00:01:32.240
De helft is uitgelekt en het zal wel.

20
00:01:32.240 --> 00:01:36.740
Ik ben er een beetje een soort van immuun voor geworden.

21
00:01:38.620 --> 00:01:42.160
Dan gebeurt weer iets en die mensen klagen weer en dat zal wel.

22
00:01:43.340 --> 00:01:44.700
Het blijft een beetje hetzelfde.

23
00:01:45.880 --> 00:01:47.760
Het goede nieuws, dat is heel raar.

24
00:01:47.860 --> 00:01:49.240
Want eigenlijk kan ik dat niet verklappen.

25
00:01:50.700 --> 00:01:52.600
Maar deze opname staat morgen toch niet online.

26
00:01:52.860 --> 00:01:55.260
Dus ja, dat kan ik dus weer wel verklappen.

27
00:01:56.140 --> 00:01:59.040
Ik denk dat we dat eerder besproken hebben.

28
00:02:01.320 --> 00:02:03.080
Ik ben bezig met de verhuizing.

29
00:02:04.980 --> 00:02:07.250
Onze huidige huis stond te koop.

30
00:02:09.460 --> 00:02:11.340
En ja, dat is spannend.

31
00:02:12.260 --> 00:02:14.140
Dit is de tweede keer dat ik verhuize.

32
00:02:14.140 --> 00:02:15.920
Vorige keer ging de verkoop wat makkelijker of anders.

33
00:02:16.900 --> 00:02:21.440
Maar nu heeft het wel wat stress opgeleverd in eerste instantie.

34
00:02:21.580 --> 00:02:24.900
Niet zo heel negatief, maar gewoon heel veel werk eraan.

35
00:02:27.300 --> 00:02:31.260
En vorige week hoorde je echt heel veel nieuws.

36
00:02:31.380 --> 00:02:33.380
Van ja, de prijzen gaan echt alle kanten op.

37
00:02:33.400 --> 00:02:36.820
We zeiden oké, dat vinden wij op zich positief.

38
00:02:36.880 --> 00:02:39.240
Want het was allemaal omhoog en omhoog en omhoog.

39
00:02:39.600 --> 00:02:41.580
En toen had ons lang verhaal kort.

40
00:02:41.640 --> 00:02:44.460
Onze makelaar was gisteren hier om even te vertellen...

41
00:02:44.460 --> 00:02:47.240
wat uiteindelijk is wat we hebben gekregen.

42
00:02:47.340 --> 00:02:48.280
Ik ga dat niet precies zeggen.

43
00:02:48.900 --> 00:02:51.100
Maar we waren positief verrast, laat ik het zo zeggen.

44
00:02:51.800 --> 00:02:55.160
We waren echt geschrokken.

45
00:02:55.320 --> 00:02:58.320
Nou ja, eigenlijk wel geschrokken, want het was echt de eerste paar uur...

46
00:02:58.320 --> 00:03:00.120
en je dacht oké, dit kan niet ofzo.

47
00:03:01.120 --> 00:03:06.520
Dus dat was wel een interessant iets om mee te maken.

48
00:03:08.120 --> 00:03:09.900
Dus je bent superblij nu?

49
00:03:10.800 --> 00:03:11.780
Ja, het is heel raar.

50
00:03:12.380 --> 00:03:15.080
Er zijn allemaal nog wat voorbehouden, zeg maar.

51
00:03:16.000 --> 00:03:16.920
Het ziet er allemaal heel goed uit.

52
00:03:17.300 --> 00:03:18.940
Dus daar maak ik me niet zo heel erg druk over.

53
00:03:19.880 --> 00:03:21.840
Maar ja, het is echt heel onmerkelijk.

54
00:03:22.300 --> 00:03:24.100
Dat is wel iets...

55
00:03:24.100 --> 00:03:25.320
Goed man, goed.

56
00:03:25.320 --> 00:03:26.300
Ja, dat is iets op zich.

57
00:03:27.180 --> 00:03:30.240
In deze tijd, dat er iets echt positiefs dan weer gebeurt.

58
00:03:30.600 --> 00:03:35.060
Dan denk je oké, dat helpt wel, laat ik het zo maar noemen.

59
00:03:36.540 --> 00:03:38.940
En je vertelde ook, of tenminste ik las het op Twitter...

60
00:03:38.940 --> 00:03:40.840
dat je onlangs ook gevaccineerd was, toch?

61
00:03:41.300 --> 00:03:42.100
Ja, klopt.

62
00:03:42.780 --> 00:03:45.820
Heb je al 5 verschijnselen, behalve dat je stem misschien een beetje anders klinkt?

63
00:03:47.100 --> 00:03:48.740
Ik zeg ook tegen iedereen...

64
00:03:48.740 --> 00:03:50.620
Ik ga nu tegenwoordig door de buren heen kijken.

65
00:03:50.760 --> 00:03:52.560
Dat is heel raar.

66
00:03:53.540 --> 00:03:55.360
Misschien moeten we daar straks over hebben.

67
00:03:56.440 --> 00:03:58.760
Onder het behoor van privacy.

68
00:03:59.380 --> 00:04:00.520
Ja, ik krijg het.

69
00:04:01.100 --> 00:04:03.120
Nee, maar dat is echt...

70
00:04:03.120 --> 00:04:04.180
Nee, dat viel echt...

71
00:04:04.180 --> 00:04:06.120
Ik heb het moderne vaccin gehad.

72
00:04:07.260 --> 00:04:10.060
De dag zelf was ik wat moeig, zeg maar.

73
00:04:10.640 --> 00:04:12.740
Niet zo weer, geen koorts of zo.

74
00:04:13.280 --> 00:04:14.820
Heel lichte hoofdpijn.

75
00:04:15.440 --> 00:04:16.580
En mijn arm zelf.

76
00:04:16.580 --> 00:04:20.440
Dus ik vrijf daar nu overheen op bewijzen van...

77
00:04:20.440 --> 00:04:22.300
Oké, zo kunnen ze het zien, maar dat is natuurlijk niet zo.

78
00:04:22.940 --> 00:04:24.240
Maar die was een beetje beurs.

79
00:04:24.540 --> 00:04:27.100
Dus dat heeft 2, 3 dagen geduurd.

80
00:04:27.540 --> 00:04:28.280
En dat was het.

81
00:04:28.860 --> 00:04:32.840
En komende maandag, dus volgende week.

82
00:04:33.100 --> 00:04:35.000
Dus vier weken later krijg ik de tweede prik.

83
00:04:35.240 --> 00:04:36.500
Dus dat...

84
00:04:36.500 --> 00:04:38.000
Oké, mooi man.

85
00:04:38.800 --> 00:04:39.620
Good times.

86
00:04:40.260 --> 00:04:41.040
Zeker, zeker.

87
00:04:41.860 --> 00:04:43.120
Maar we hebben ook een gast.

88
00:04:44.180 --> 00:04:46.160
Het is Simon Ruhoff.

89
00:04:47.340 --> 00:04:48.480
Welkom, Simon.

90
00:04:49.340 --> 00:04:50.060
Hoi.

91
00:04:52.100 --> 00:04:56.860
Simon is al 23 jaar gepassioneerd voor alles...

92
00:04:56.860 --> 00:04:58.360
wat te maken heeft met internetbeveiliging...

93
00:04:58.360 --> 00:04:59.880
en het ontwikkelen van veilige software.

94
00:05:00.900 --> 00:05:04.120
Simon is gespecialiseerd in hacking, IT-beveiligingsonderzoeken...

95
00:05:04.960 --> 00:05:07.120
en het uitvoeren van geavanceerde penetratietesten.

96
00:05:08.560 --> 00:05:12.320
Sinds 2005 wordt hij als ethisch hacker ingehuurd in het bedrijfsleven...

97
00:05:12.320 --> 00:05:14.320
en voor overheidsorganisaties.

98
00:05:15.240 --> 00:05:19.680
In zijn werk hackt hij met toestemming, dat is belangrijk, computernetwerken en websites...

99
00:05:19.680 --> 00:05:22.900
zodat beveiligingslekken in kaart gebracht en opgelost kunnen worden.

100
00:05:24.180 --> 00:05:26.360
Nou, dat is impressive, zeg maar.

101
00:05:26.960 --> 00:05:27.600
Cool, cool, cool.

102
00:05:27.840 --> 00:05:31.300
Ja, dat is lang mee bezig geweest.

103
00:05:32.320 --> 00:05:34.520
Ja, ik voel me ook een beetje ongemakkelijk.

104
00:05:34.720 --> 00:05:38.860
Ik heb echt het gevoel dat we gewoon met een bekende Nederlander aan tafel zitten.

105
00:05:38.860 --> 00:05:40.900
Want je komt ook voor.

106
00:05:41.400 --> 00:05:45.600
Op de radio had ik onlangs gezien, op YouTube een filmpje van gezien.

107
00:05:45.800 --> 00:05:47.960
Je bent op tv, bij NPO, SPS.

108
00:05:48.940 --> 00:05:50.960
Zelfs programma's met Kassa en Meldpunt.

109
00:05:51.300 --> 00:05:53.020
Dus je bent wel lekker bezig volgens mij, zei men.

110
00:05:53.880 --> 00:05:54.540
Ja, thanks.

111
00:05:54.760 --> 00:05:57.340
Ja, er komt steeds meer aandacht voor cybersecurity.

112
00:05:58.620 --> 00:06:03.640
En dat was 23 jaar geleden toen ik begon, was dat absoluut niet het geval.

113
00:06:03.640 --> 00:06:07.940
Je kon wel zeggen, je systeem staat open, je kan zo bij alle data.

114
00:06:08.620 --> 00:06:10.840
Ja, dan gingen de schouders omhoog en dan gingen we gewoon weer verder.

115
00:06:11.040 --> 00:06:12.540
Ja, wat kun je er nou mee, zeiden ze dan.

116
00:06:13.240 --> 00:06:15.020
Ja, dat is tegenwoordig wel anders.

117
00:06:15.320 --> 00:06:18.680
Dus ik ben blij dat er eindelijk wat meer bewustzijn voor kan komen.

118
00:06:19.880 --> 00:06:20.900
Ja, dat is waar.

119
00:06:21.720 --> 00:06:24.200
Dan krijg ik natuurlijk ook heel vaak van, ik heb niks te verbergen.

120
00:06:24.880 --> 00:06:28.740
Ja, als we dan een prijs gaan hebben, dan is dat wel de eerste wat mensen eruit gooien.

121
00:06:29.780 --> 00:06:30.500
Ja, grappig.

122
00:06:30.940 --> 00:06:31.600
Maar dat is wel waar.

123
00:06:31.680 --> 00:06:32.920
Ja, het is wel heel erg actueel.

124
00:06:32.920 --> 00:06:35.100
Ik ben er eigenlijk ook wel heel erg blij om.

125
00:06:35.300 --> 00:06:38.240
Dat die awareness een beetje aangewakkerd wordt.

126
00:06:38.400 --> 00:06:44.320
Ik vind nog tegenvallen op doel, ik vind dat Jan Modaal nog steeds te makkelijk overdoet.

127
00:06:44.460 --> 00:06:48.000
Maar goed, daarom kunnen we het zo meteen misschien nog wel over hebben.

128
00:06:49.480 --> 00:06:51.380
Ja, bekende Nederland, dat vind ik al stoer ja.

129
00:06:53.900 --> 00:06:54.920
Opkomend in ieder geval.

130
00:06:55.420 --> 00:06:56.600
Ja, ja, het is gewoon een bekende.

131
00:06:56.600 --> 00:06:59.040
Je bent of niet bekend, dat zijn wij, of je bent bekend.

132
00:06:59.620 --> 00:07:02.360
Dat is eigenlijk gewoon binair, één van de twee.

133
00:07:03.240 --> 00:07:05.520
Ik word gelukkig nog niet op straat herkend, hoor.

134
00:07:06.060 --> 00:07:10.160
Maar mijn naam die gaat inmiddels wel een beetje rond in de scene.

135
00:07:11.500 --> 00:07:13.360
Ja, ik hoef ook niet op straat herkend te worden, hoor.

136
00:07:13.380 --> 00:07:15.180
Want dat kost je weer je privacy.

137
00:07:16.120 --> 00:07:19.140
En als je een keer gekke dingen doet, dan weet iedereen wie je bent.

138
00:07:20.080 --> 00:07:20.720
Ja, dat is waar.

139
00:07:22.060 --> 00:07:26.700
Nou, dan kan je inderdaad maar beter inderdaad ook, omdat je natuurlijk de kenner bent, voorzichtig mee zijn.

140
00:07:27.320 --> 00:07:29.140
Maar ja, het is wel tof.

141
00:07:29.140 --> 00:07:30.560
Ja, want ik ken jou.

142
00:07:31.240 --> 00:07:33.460
Ja, dat was ooit een keer bij een Rabobank project.

143
00:07:33.620 --> 00:07:36.000
Toen heb ik jouw naam een keer horen vallen.

144
00:07:36.200 --> 00:07:47.200
En ik ben eigenlijk sindsdien ook wel een beetje, ja, ook wel gefascineerd in, ja, hoe security, zeg maar, onderwerp in softwareland steeds belangrijker wordt.

145
00:07:48.020 --> 00:07:51.460
En zodoende zag ik ook een paar keren op LinkedIn en ook op YouTube natuurlijk.

146
00:07:51.560 --> 00:07:53.580
En toen dacht ik, hey, dat is een interessante gast.

147
00:07:54.080 --> 00:07:57.380
Dus ik ben ook heel blij dat je ons, ja, wilde bijwonen vandaag.

148
00:07:57.380 --> 00:07:59.020
Ja, dank voor de uitnodiging.

149
00:07:59.040 --> 00:08:00.680
Heel leuk om hier te mogen zijn.

150
00:08:01.260 --> 00:08:01.680
Zeker.

151
00:08:03.540 --> 00:08:04.700
Ja, ja, ja.

152
00:08:05.040 --> 00:08:09.520
We hadden er voor eventjes over van voor de opname van, hey, je hebt er wel geprogrammeerd.

153
00:08:10.260 --> 00:08:12.520
Ja, dat is misschien een heel stomme vraag natuurlijk.

154
00:08:13.440 --> 00:08:16.300
Maar wat zijn jouw eerste programmeer ervaring?

155
00:08:16.440 --> 00:08:18.680
Hoe ben je eigenlijk begonnen met programmeren?

156
00:08:19.680 --> 00:08:25.240
Ja, ik was vroeger heel veel aan het gamen, zoals elke puber.

157
00:08:25.240 --> 00:08:30.120
En ja, op een gegeven moment dan wil je speel de kwek 1.

158
00:08:30.280 --> 00:08:35.380
En dan wil je met je medespelers een soort clan oprichten.

159
00:08:35.540 --> 00:08:36.700
En dan heb je natuurlijk een website nodig.

160
00:08:37.260 --> 00:08:39.340
Nou, dan ga je een beetje je verdieping in HTML.

161
00:08:39.740 --> 00:08:42.620
En dan, ja, wou je kijken hoeveel bezoekers je hebt.

162
00:08:42.720 --> 00:08:46.120
Dus heb je zo'n bezoekerstelletje wat je dan kopieert ergens.

163
00:08:46.320 --> 00:08:47.300
Er zit dan reclame bij.

164
00:08:47.500 --> 00:08:49.740
Nou, die wil je reclame eraf van je mooie site.

165
00:08:50.480 --> 00:08:53.520
En dan ga je steeds verder erin verdiepen.

166
00:08:53.520 --> 00:08:57.520
Ik begon zo'n beetje mijn twaalfde, dertiende met programmeren.

167
00:08:58.940 --> 00:09:02.460
En ja, dat is een beetje uit de hand gelopen toen.

168
00:09:02.940 --> 00:09:06.220
Ik ging daar elke zavond in de weekenden, s'nachts.

169
00:09:06.340 --> 00:09:08.560
Was gewoon lekker bezig.

170
00:09:09.640 --> 00:09:14.200
En ja, toen in het telp PHP eigenlijk voornamelijk.

171
00:09:14.660 --> 00:09:15.800
PHP en een beetje JavaScript.

172
00:09:16.980 --> 00:09:19.320
En ja, dat vond ik superleuk om te doen.

173
00:09:20.100 --> 00:09:21.940
En dat doe ik af en toe ook nog steeds.

174
00:09:21.940 --> 00:09:26.580
Oké, dus nog steeds gewoon aan het programmeren en ook echt bouwen aan websites?

175
00:09:27.980 --> 00:09:29.660
Wat is het doel, zeg maar?

176
00:09:30.920 --> 00:09:33.560
Ja, vroeger echt heel veel websites gebouwd.

177
00:09:33.720 --> 00:09:34.800
Meer dan honderd.

178
00:09:35.980 --> 00:09:38.720
En ja, inmiddels doe ik meer tooltjes.

179
00:09:38.840 --> 00:09:40.280
PHP-tooltjes die ik bouw.

180
00:09:40.420 --> 00:09:42.480
Het is ook wel in mijn werk als hacker.

181
00:09:42.960 --> 00:09:45.340
Wil je af en toe veel data verwerken?

182
00:09:45.420 --> 00:09:46.660
Wil je overzichtjes draaien?

183
00:09:47.260 --> 00:09:48.160
Tabelletjes aan elkaar linken?

184
00:09:49.360 --> 00:09:50.440
Kleine scriptjes schrijven?

185
00:09:50.440 --> 00:09:57.600
En dan is dat een prima gereedschapskirch, zeg maar, om voor elkaar te krijgen wat je wil.

186
00:09:58.140 --> 00:10:02.160
Dus echt de websites bouwen, dat hoeft mij niet meer.

187
00:10:03.340 --> 00:10:06.140
Maar gewoon, ja, tooltjes is wel echt nog wel tof om te doen.

188
00:10:07.480 --> 00:10:07.920
Oké.

189
00:10:08.360 --> 00:10:10.240
En ook andere talen bekeken of niet?

190
00:10:12.240 --> 00:10:15.260
Ja, ook wel eens wat in Java, in Delphi gedaan.

191
00:10:16.020 --> 00:10:17.180
Natuurlijk veel Javascript.

192
00:10:18.240 --> 00:10:19.380
C Sharp ook wel eens wat.

193
00:10:20.640 --> 00:10:24.260
Maar dat trok me allemaal wel wat minder dan gewoon PHP,

194
00:10:24.400 --> 00:10:28.400
wat ik echt wel 90, 95 procent van mijn ervaring wel inlicht.

195
00:10:30.780 --> 00:10:34.600
Het is gewoon zo makkelijk en zo laag drempelig om ermee te beginnen.

196
00:10:35.580 --> 00:10:39.100
En het is meteen rond de server gebaseerd,

197
00:10:39.140 --> 00:10:42.380
dus je kan meteen op allerlei devices ook je resultaten bekijken.

198
00:10:44.060 --> 00:10:47.920
Ja, en het is, als je in één taal helemaal gespecialiseerd bent,

199
00:10:47.920 --> 00:10:53.080
je kan het gewoon blind schrijven, dan is dat erg prettig.

200
00:10:53.400 --> 00:10:57.340
En als je heel veel talen probeert handig in te zijn, zeg maar,

201
00:10:57.400 --> 00:10:59.380
dan vergeet je overal weer een beetje hoe die functies heet,

202
00:10:59.480 --> 00:11:02.320
hoe die klassen heten, wat weer de specifieke quirks zijn.

203
00:11:03.160 --> 00:11:07.040
Dus ik dacht van nou, ik ga me gewoon specialiseren in één taal.

204
00:11:08.240 --> 00:11:08.900
Eigenlijk het web.

205
00:11:10.240 --> 00:11:13.160
En dat ben ik al een beetje stoïzijs in gebleven,

206
00:11:13.400 --> 00:11:15.980
maar daardoor kan ik het nu nog vloeiend programmeren

207
00:11:15.980 --> 00:11:16.560
en dat is wel handig.

208
00:11:16.760 --> 00:11:20.900
Want je hebt niet zeker met alles wat ik nu rondom cybersecurity doe,

209
00:11:20.960 --> 00:11:24.080
niet de tijd om heel veel talen te gaan onderhouden ofzo,

210
00:11:24.080 --> 00:11:25.540
of die ontwikkeling allemaal te blijven volgen.

211
00:11:25.940 --> 00:11:30.240
Ja, want ik kan me best voorstellen, ook als security specialist,

212
00:11:31.060 --> 00:11:34.540
want er kan natuurlijk van alles met code gebeuren,

213
00:11:35.460 --> 00:11:39.100
dat je daar misschien ook wel een beetje een knobbel voor moet hebben,

214
00:11:39.120 --> 00:11:40.560
maar dat hoeft dus niet per se.

215
00:11:41.440 --> 00:11:45.740
Nou ja, kijk, de meeste hackers die wel echt uitblinken,

216
00:11:46.200 --> 00:11:49.620
die hebben wel een programmeren achtergrond.

217
00:11:49.920 --> 00:11:53.540
Daarmee kun je ook wel echt gewoon goed begrijpen hoe software werkt,

218
00:11:54.060 --> 00:11:56.220
hoe je exploits ook moet schrijven,

219
00:11:56.340 --> 00:11:59.360
dus hoe je een stukje software bouwt wat weer misbruik maakt

220
00:11:59.360 --> 00:12:00.560
van bepaalde beveiligingslekken.

221
00:12:02.800 --> 00:12:06.630
Dus ja, je ziet wel dat de hackers die wel meer uitblinken

222
00:12:07.480 --> 00:12:09.740
toch ook wel een beetje goed kunnen programmeren.

223
00:12:10.700 --> 00:12:16.740
Ja, dat had ik toen ook gelezen, zo'n 23 jaar geleden,

224
00:12:16.820 --> 00:12:20.540
toen ik in mijn verdiepte van, wil je echt goed worden als hacker,

225
00:12:21.240 --> 00:12:22.720
dan moet je kunnen programmeren.

226
00:12:23.080 --> 00:12:25.520
En ja, als 12-jarige denk je, boring, weet je,

227
00:12:25.580 --> 00:12:28.740
ik wil gewoon zo echt voor nerds dat programmeren.

228
00:12:29.800 --> 00:12:32.380
Dus ik denk, nou, dat is ook wat minder interessant,

229
00:12:33.260 --> 00:12:35.880
maar uiteindelijk blijkt dat gewoon super nuttig

230
00:12:36.580 --> 00:12:38.740
en ook allemaal wel te kloppen.

231
00:12:39.400 --> 00:12:42.660
Ja, dat was op zich wel een grappige,

232
00:12:42.700 --> 00:12:45.740
want daar had ik een vraag over die misschien niet per se voor de hand ligt,

233
00:12:48.340 --> 00:12:52.200
maar wel binnen deze context wel relevant is, denk ik.

234
00:12:53.460 --> 00:12:57.900
Er wordt altijd overgesproken dat meer mensen moeten programmeren,

235
00:12:58.640 --> 00:13:02.740
les krijgen, dus dat je op de basisschool bij het spreken al leert programmeren.

236
00:13:05.180 --> 00:13:06.840
Vind je dat een plus, denk ik?

237
00:13:07.840 --> 00:13:08.960
Ja, helpt dat?

238
00:13:09.300 --> 00:13:14.960
Zou je dat in het mom van bewust zijn van wat gebeurt er nou,

239
00:13:15.200 --> 00:13:18.080
wat is programmeren nou en wat voor risico's loop je?

240
00:13:18.640 --> 00:13:21.900
Zou het dan misschien handig zijn dat iedereen dat in z'n rugzak heeft?

241
00:13:22.080 --> 00:13:27.620
Je hoeft dan niet meteen af te studeren als programmeur of zo,

242
00:13:27.680 --> 00:13:31.800
maar dat je in ieder geval weet van oké, daar kun je aan denken, zeg maar.

243
00:13:31.800 --> 00:13:36.340
Ja, je kan natuurlijk dan eventueel programmeren wat wel wat nuttig kan zijn,

244
00:13:36.520 --> 00:13:40.740
maar waar ik denk ik nu ook aan nog veel nuttiger is,

245
00:13:40.820 --> 00:13:42.560
is van hoe ga je met internet om?

246
00:13:43.500 --> 00:13:44.640
Wat de sociale media?

247
00:13:45.380 --> 00:13:47.780
Is het handig om alles openbaar op internet te zetten

248
00:13:47.780 --> 00:13:49.680
of krijg je daar tien jaar later spijt van?

249
00:13:51.500 --> 00:13:53.680
Hoe hou je online accounts veilig?

250
00:13:53.720 --> 00:13:56.260
Is het slim om twee traps verificatie in te stellen?

251
00:13:57.940 --> 00:14:00.580
Kijk, het is vrij technisch als je gaat programmeren

252
00:14:00.580 --> 00:14:06.420
en als je dat niet actief toepast, dan denk ik dat het ook alweer snel vervliegt.

253
00:14:07.560 --> 00:14:11.440
Dus ik zou dat dan eerder, als je daar dan in het curriculum tijd voor inbegroot,

254
00:14:11.660 --> 00:14:17.840
dan eerder over algemene internet en computervaardigheden gaan meteen al op de baarschool gaan beginnen.

255
00:14:18.020 --> 00:14:21.420
Want dat gebeurt volgens mij nu amper ook,

256
00:14:21.420 --> 00:14:24.360
ook omdat toen we weinig op de baarschool zaten,

257
00:14:25.520 --> 00:14:29.120
toen wisten die docenten natuurlijk ook allemaal niet precies wat er allemaal gaande was.

258
00:14:29.120 --> 00:14:32.520
Dat zal waarschijnlijk nu iets wel verbeterd,

259
00:14:32.520 --> 00:14:39.600
maar ook de cutting edge kennis die bij de docenten is, dat denk ik nog wel schaars.

260
00:14:40.840 --> 00:14:44.320
Maar als je de kinderen kan meenemen wat er met alle met computers gebeurt,

261
00:14:45.080 --> 00:14:47.500
dat lijkt mij erg nuttig.

262
00:14:48.340 --> 00:14:52.300
Ja, want ik kan me voorstellen, stel dat je zou beginnen met programmeren

263
00:14:52.640 --> 00:14:58.280
en je denkt, hey, cool, ik ga voor mijn voetbalclub een website maken

264
00:14:58.280 --> 00:15:05.300
waar al die data van je teamleden opgeslagen worden met leeftijden,

265
00:15:05.420 --> 00:15:09.160
misschien wel BZ nummers, ik weet niet hoor, dat soort gekkigheid.

266
00:15:10.440 --> 00:15:13.540
Ik moet eerlijk zeggen, ja, baarschool is een beetje overdreven,

267
00:15:13.680 --> 00:15:19.420
maar toen ik net in computer science ging, daar dacht ik allemaal niet over na.

268
00:15:20.100 --> 00:15:23.020
Ik dacht van, dat jas ik wel even in mijn SQL database.

269
00:15:24.740 --> 00:15:26.720
Maar volgens mij is dat nu al veel gevoeliger.

270
00:15:27.820 --> 00:15:31.360
Ja, je ziet het wel dat veel beginnende ontwikkelaar zegt,

271
00:15:31.520 --> 00:15:36.100
natuurlijk ook beginners fouten maken op veiligheidse vlak en privacy vlak.

272
00:15:36.500 --> 00:15:38.200
Maar het is natuurlijk ook zo dat als je begint,

273
00:15:38.560 --> 00:15:40.980
dat het meer de focus ligt op het werk aan het krijgen überhaupt,

274
00:15:41.460 --> 00:15:46.620
dat je schermen krijgt en een flow die het ook doet wat moet doen.

275
00:15:47.540 --> 00:15:49.680
Ja, vers nog helemaal kwalitatief op orde krijgen

276
00:15:49.680 --> 00:15:53.500
en aan alle standaarden en best practices voldoen, zeg maar.

277
00:15:53.540 --> 00:15:55.340
Dat is nog weer een hele hogere stap.

278
00:15:56.360 --> 00:15:59.840
Precies, ja. Dus je wil het eerst gewoon shiny maken

279
00:15:59.840 --> 00:16:03.760
en dan komt security, dat plak je dan maar een beetje bovenop.

280
00:16:05.080 --> 00:16:09.380
Ja, dat is ook wat ik dan ook veel in het bedrijfsleven zie

281
00:16:09.380 --> 00:16:15.340
en bij overheidsorganisaties is dat de focus echt ligt op puur functionaliteit bouwen.

282
00:16:16.540 --> 00:16:19.840
En als het eenmaal doet wat het moet doen, dan wordt het project afgesloten

283
00:16:19.840 --> 00:16:23.400
en dan gaat men door naar het volgende project.

284
00:16:24.080 --> 00:16:28.320
Terwijl je dan eigenlijk nog al die puntjes op die wil zetten.

285
00:16:28.600 --> 00:16:31.660
Even wat goede controles, kwaliteiten op het juiste niveau krijgen.

286
00:16:32.420 --> 00:16:35.520
Maar ja, dat is dan niet heel zichtbaar vaak.

287
00:16:36.080 --> 00:16:40.520
En dan ja, wordt het pas zichtbaar als er problemen optreden.

288
00:16:41.440 --> 00:16:44.680
Ja, het is wel, kijk, er is een tijd geweest

289
00:16:44.680 --> 00:16:47.340
en dat is volgens mij nu echt wel verbeterd de laatste,

290
00:16:47.340 --> 00:16:49.060
weet ik veel, pakken bij tien jaar of zo.

291
00:16:49.440 --> 00:16:53.040
Dat het echt, dat er heel veel bedrijven, niet allemaal gelukkig toen ook al,

292
00:16:53.040 --> 00:16:56.200
maar die zeggen van, die security zeg maar,

293
00:16:56.320 --> 00:16:58.780
dat is echt een technisch aangelegenheid.

294
00:17:00.140 --> 00:17:01.760
Dus als er dan bijvoorbeeld een breach was,

295
00:17:02.120 --> 00:17:06.180
sterker nog, bij mijn eerste baan had we ooit, volgens mij,

296
00:17:06.480 --> 00:17:10.460
een bedrijf, toen werd onze site met een database waar,

297
00:17:10.460 --> 00:17:13.300
weet ik veel, een miljoen e-mail adressen in stonden,

298
00:17:13.520 --> 00:17:16.080
die werd gehackt en toen werden wij natuurlijk aangeklaagd

299
00:17:16.080 --> 00:17:19.100
of je hebt dat laten liggen zeg maar,

300
00:17:19.160 --> 00:17:21.620
of het is jullie schuld zeg maar dat dat gebeurd is.

301
00:17:22.380 --> 00:17:24.920
Maar er is nooit gezpecialiseerd, er is nooit een eis geweest,

302
00:17:25.020 --> 00:17:27.400
oké zo en zo moet je dat beveiligen,

303
00:17:27.500 --> 00:17:29.580
we willen die gegevens op een veilige manier opgeslagen.

304
00:17:30.060 --> 00:17:32.420
Het werd meer gezegd, oké zorg dat het werkt,

305
00:17:32.940 --> 00:17:34.520
en de schermpjes werken, het wordt opgeslagen,

306
00:17:34.680 --> 00:17:36.980
en de rest is gewoon jullie feest.

307
00:17:37.400 --> 00:17:40.740
Dus dat was, het werd gezien als een, ja,

308
00:17:42.360 --> 00:17:43.400
een vanzelfsprekendheid zeg maar,

309
00:17:43.520 --> 00:17:45.400
dat die gegevens op de juiste manier opgeslagen werden,

310
00:17:45.520 --> 00:17:47.120
dat ze veilig waren, opgeslagen werden,

311
00:17:47.220 --> 00:17:48.480
dat mensen dan niet zomaar bij kunnen.

312
00:17:49.540 --> 00:17:51.160
En gelukkig is dat we volgens mij,

313
00:17:51.160 --> 00:17:54.740
in mijn ogen meer een bewustwarning ontstaan,

314
00:17:55.340 --> 00:17:56.820
waarbij, ik noem het ook de business,

315
00:17:57.320 --> 00:17:58.490
opdrachtgevers zeggen, oké,

316
00:17:59.300 --> 00:18:01.180
zorg dat deze gegevens van,

317
00:18:01.240 --> 00:18:02.500
met een bepaalde categorie,

318
00:18:02.600 --> 00:18:04.240
dat die op een bepaalde manier opgeslagen worden,

319
00:18:04.340 --> 00:18:06.860
en dat daar dan een technische oplossing voor gemaakt moet worden.

320
00:18:08.340 --> 00:18:09.040
Dus dat iedereen,

321
00:18:09.320 --> 00:18:11.200
dus de techneten en de opdrachtgevers,

322
00:18:11.280 --> 00:18:13.460
de business of de mensen die de software willen hebben,

323
00:18:14.200 --> 00:18:16.580
dat die bewust weten, oké dit doen wij op die manier,

324
00:18:16.580 --> 00:18:18.320
dus dat het niet een verrassing is,

325
00:18:18.560 --> 00:18:19.520
als er dan een breach is,

326
00:18:20.000 --> 00:18:22.300
dat het gebeurt, zeg maar,

327
00:18:22.840 --> 00:18:24.440
en dat iedereen elkaar gaat wijzen.

328
00:18:24.640 --> 00:18:27.720
Dus dat is wel iets wat volgens mij wel verbeterd is.

329
00:18:28.660 --> 00:18:29.780
Ja, dat zie ik ook hoor.

330
00:18:29.840 --> 00:18:32.500
10 jaar geleden had je Anonymous,

331
00:18:32.860 --> 00:18:33.940
wat veel nieuws was,

332
00:18:34.300 --> 00:18:35.260
Schering en de Inslag,

333
00:18:36.260 --> 00:18:38.120
die hadden veel publiciteit met hun grote hacks,

334
00:18:38.240 --> 00:18:39.340
die hadden ook nog lulsec,

335
00:18:40.220 --> 00:18:41.480
en ja, dat was,

336
00:18:42.000 --> 00:18:44.200
dat heeft wel voorgezorgd voor een hele nieuwe impuls

337
00:18:44.200 --> 00:18:46.840
aan bewustwording en budgetten

338
00:18:46.840 --> 00:18:48.340
wat er opeens open getrokken werden.

339
00:18:48.940 --> 00:18:50.680
Je ziet vaak in de security

340
00:18:50.680 --> 00:18:52.960
dat het echt incident gedreven is,

341
00:18:53.140 --> 00:18:54.200
dus het moet eerst

342
00:18:55.080 --> 00:18:57.040
het zenuwstel zo raken, zeg maar,

343
00:18:57.180 --> 00:18:58.920
voordat men voelt van

344
00:18:58.920 --> 00:19:00.520
hey, dit is niet goed,

345
00:19:00.920 --> 00:19:02.440
dit moeten we willen voorkomen.

346
00:19:04.600 --> 00:19:07.360
Ja, als je het kijkt een beetje in de jaren 90,

347
00:19:07.640 --> 00:19:09.660
waren opeens alle computers vrij open,

348
00:19:10.200 --> 00:19:11.040
in het begin 2000

349
00:19:11.040 --> 00:19:12.400
alle websites vrij open,

350
00:19:12.880 --> 00:19:14.160
en toen kreeg je op een gegeven moment

351
00:19:14.160 --> 00:19:16.400
de mobiele apps in 2009,

352
00:19:16.600 --> 00:19:18.580
zo'n beetje smartphones, die waren toen allemaal open,

353
00:19:19.400 --> 00:19:19.940
en op een gegeven moment

354
00:19:19.940 --> 00:19:22.660
zien we wel dat we daar wel steeds volwassener in worden,

355
00:19:24.000 --> 00:19:24.600
en dat

356
00:19:24.600 --> 00:19:26.720
websites die nu nieuw ontwikkeld worden,

357
00:19:27.980 --> 00:19:28.780
dat daar

358
00:19:28.780 --> 00:19:30.460
ja, dat er niet zomaar

359
00:19:30.460 --> 00:19:32.180
SQL-injectie in zit, waardoor je

360
00:19:32.180 --> 00:19:33.860
zomaar bij de database zou kunnen,

361
00:19:34.020 --> 00:19:36.480
of cross-site scripting, waardoor je de JavaScript in kan gooien,

362
00:19:38.700 --> 00:19:39.500
dus dat

363
00:19:39.500 --> 00:19:40.160
ja, dat verandert

364
00:19:40.160 --> 00:19:42.420
natuurlijk ook alweer de aanvallen die je

365
00:19:42.420 --> 00:19:44.160
als hacker kan toepassen,

366
00:19:45.420 --> 00:19:46.420
maar het is heel belangrijk

367
00:19:46.420 --> 00:19:48.140
dat de business inderdaad

368
00:19:48.140 --> 00:19:49.500
bewust is van

369
00:19:51.140 --> 00:19:52.240
aan welke kwaliteit

370
00:19:52.240 --> 00:19:54.040
de software moet voordoen, en wat

371
00:19:54.040 --> 00:19:56.060
vaak heel goed spreekt,

372
00:19:56.500 --> 00:19:58.220
is wetgeving, en dat was vroeger

373
00:19:58.220 --> 00:20:00.560
vrij vaag, had je de wetbescherming persoonsgevers,

374
00:20:00.720 --> 00:20:01.720
en dat ze daarin zeiden

375
00:20:01.720 --> 00:20:03.960
dat je gewoon veilig moet zijn,

376
00:20:04.640 --> 00:20:06.300
en verder weinig op kleed,

377
00:20:06.380 --> 00:20:08.460
en tegenwoordig heb je de algemene

378
00:20:08.460 --> 00:20:10.320
gegevensverordering, de AVG,

379
00:20:11.600 --> 00:20:12.500
en ja, die termen

380
00:20:12.500 --> 00:20:14.500
zijn inmiddels bij alle bedrijven

381
00:20:14.500 --> 00:20:15.720
wel bekend,

382
00:20:16.400 --> 00:20:18.500
de toezichthouder was

383
00:20:18.500 --> 00:20:20.880
vroeger de collegebescherming persoonsgevers,

384
00:20:21.040 --> 00:20:22.480
maar die mocht helemaal geen boetes

385
00:20:22.480 --> 00:20:24.160
opleggen, die had eigenlijk

386
00:20:24.160 --> 00:20:26.480
een toezichthouder zonder

387
00:20:26.480 --> 00:20:28.480
tanden, en tegenwoordig is het een autoriteit

388
00:20:28.480 --> 00:20:30.460
geworden, de autoriteit persoonsgevers

389
00:20:30.460 --> 00:20:32.900
en mocht ook forse boetes opleggen,

390
00:20:33.160 --> 00:20:34.780
en dan wordt de security

391
00:20:34.780 --> 00:20:36.740
en privacy opeens weer een business case,

392
00:20:37.240 --> 00:20:38.120
want als

393
00:20:38.740 --> 00:20:41.200
je op de vingers getikt kan worden, je krijgt

394
00:20:41.200 --> 00:20:42.640
slechte media, je krijgt ook nog

395
00:20:42.640 --> 00:20:44.460
een forse miljoenenboete,

396
00:20:44.680 --> 00:20:47.040
dan heb je de aandacht van

397
00:20:47.040 --> 00:20:48.780
bestuurders wel te pakken,

398
00:20:49.160 --> 00:20:50.580
en het is ook nog in bepaalde gevallen zo,

399
00:20:50.760 --> 00:20:52.500
dat bestuurders ook nog persoonlijk

400
00:20:52.500 --> 00:20:54.600
aansprakelijk gesteld kunnen worden, ook al heb je

401
00:20:54.600 --> 00:20:56.480
een bv, maar je data lekt,

402
00:20:59.040 --> 00:21:00.280
er begint nu wel echt

403
00:21:00.280 --> 00:21:02.580
een verbetering in te komen,

404
00:21:03.600 --> 00:21:03.820
en ja,

405
00:21:03.820 --> 00:21:05.480
dat is echt

406
00:21:05.480 --> 00:21:07.820
een goede ontwikkeling, maar zo zie je wel

407
00:21:07.820 --> 00:21:09.260
dat we telkens een generatie

408
00:21:10.520 --> 00:21:11.740
achterlopen op de

409
00:21:11.740 --> 00:21:13.820
realiteit, en dan zijn we hier wel nu mee bezig,

410
00:21:14.720 --> 00:21:15.680
maar dan

411
00:21:15.680 --> 00:21:17.680
hebben we nog geen wetgeving voor algoritmes

412
00:21:17.680 --> 00:21:18.400
en zo,

413
00:21:19.340 --> 00:21:21.760
terwijl dat nu ook best

414
00:21:21.760 --> 00:21:22.660
veel ontwikkeld wordt,

415
00:21:23.460 --> 00:21:25.460
en op langere termijn een grote impact gaat hebben.

416
00:21:28.480 --> 00:21:29.060
even snel,

417
00:21:30.440 --> 00:21:31.820
wat bedoel je met

418
00:21:31.820 --> 00:21:32.320
de

419
00:21:35.440 --> 00:21:36.700
Facebook, Instagram,

420
00:21:36.900 --> 00:21:37.100
de spullen,

421
00:21:37.680 --> 00:21:39.140
de analyses die zij doen?

422
00:21:40.520 --> 00:21:41.820
Ja, precies, dat soort

423
00:21:43.180 --> 00:21:43.860
algoritmes,

424
00:21:44.440 --> 00:21:45.720
gewoon artificial intelligence,

425
00:21:46.300 --> 00:21:48.100
dat computers steeds

426
00:21:48.100 --> 00:21:50.120
slimmer worden, en op basis van grote data

427
00:21:50.120 --> 00:21:50.840
sets,

428
00:21:52.140 --> 00:21:53.880
de realiteit voor jou gaan

429
00:21:53.880 --> 00:21:55.820
bepalen, dat iedereen

430
00:21:55.820 --> 00:21:57.920
een beetje in zijn eigen informatie

431
00:21:57.920 --> 00:21:58.920
vuik terecht komt,

432
00:21:59.840 --> 00:22:00.320
en

433
00:22:00.900 --> 00:22:03.280
dat dat ook mensen tegen elkaar

434
00:22:03.280 --> 00:22:04.880
op kan zetten, zeg maar, onbedoeld,

435
00:22:05.040 --> 00:22:07.360
maar het heeft wel veel impact op

436
00:22:07.360 --> 00:22:08.780
een maatschappij, ook nepnieuws,

437
00:22:08.940 --> 00:22:10.920
wat uit gelicht kan worden door algoritmes,

438
00:22:12.760 --> 00:22:13.540
en manipulatie

439
00:22:13.540 --> 00:22:13.960
weer,

440
00:22:14.820 --> 00:22:16.920
maar ja, daar is zijn nog heel weinig

441
00:22:18.380 --> 00:22:19.180
regels voor,

442
00:22:19.520 --> 00:22:21.320
weinig toezicht, het is intransparant,

443
00:22:21.720 --> 00:22:23.000
en dat laten we nu gebeuren,

444
00:22:23.040 --> 00:22:24.920
terwijl we langzaamaan bewustzijn van

445
00:22:25.640 --> 00:22:27.400
krijgen, van dat dit best wel

446
00:22:27.400 --> 00:22:29.400
impacten heeft, maar ja, daar gaan we ook alweer

447
00:22:29.400 --> 00:22:31.200
tien jaar overheen gaan waarschijnlijk, voordat

448
00:22:31.200 --> 00:22:32.820
er een wet ligt.

449
00:22:33.680 --> 00:22:35.420
Ben je daar ook in betrokken,

450
00:22:35.580 --> 00:22:37.000
Simon? Of

451
00:22:37.000 --> 00:22:39.560
verkondig je meer de risico's?

452
00:22:40.580 --> 00:22:40.940
Nou, met

453
00:22:40.940 --> 00:22:43.340
algoritmes ben ik

454
00:22:43.340 --> 00:22:45.120
niet zozeer betrokken, maar dat is wel

455
00:22:45.120 --> 00:22:47.080
een van de gevaren die ik wel zie

456
00:22:47.080 --> 00:22:48.940
rondom computers en internet,

457
00:22:49.620 --> 00:22:51.400
en de macht van grote bedrijven.

458
00:22:53.360 --> 00:22:55.100
Nee, ik ben wel meer betrokken

459
00:22:55.100 --> 00:22:57.240
als het gaat om

460
00:22:57.240 --> 00:22:58.780
politiek en cybersecurity

461
00:22:59.900 --> 00:23:01.080
en privacy, zeg maar.

462
00:23:01.200 --> 00:23:03.380
Dat is wel meer mijn onderwerp.

463
00:23:03.700 --> 00:23:05.200
Ja, het grappige is wel om op

464
00:23:05.200 --> 00:23:06.980
algoritmes, ja, aansluchen of niet,

465
00:23:07.380 --> 00:23:08.800
maar goed, er is volgens mij ook een discussie geweest

466
00:23:08.800 --> 00:23:11.040
überhaupt, zeg maar, voor kwaliteit

467
00:23:11.040 --> 00:23:13.000
van software, zeg maar, daar wilden ze iets

468
00:23:13.000 --> 00:23:15.060
mee, want nu, ja, kun je

469
00:23:15.060 --> 00:23:16.980
gewoon software bouwen en dan is het

470
00:23:16.980 --> 00:23:19.080
heel onduidelijk wie dan aansprakelijk is voor de

471
00:23:19.080 --> 00:23:20.980
werking, los van of het nou met

472
00:23:20.980 --> 00:23:22.600
security of privacy te maken heeft.

473
00:23:23.860 --> 00:23:24.220
Ja,

474
00:23:25.420 --> 00:23:26.720
als ik nu, zeg maar, troep lever,

475
00:23:27.720 --> 00:23:28.860
dan kan het zomaar zijn

476
00:23:28.860 --> 00:23:30.780
dat er heel veel kapot gaat door die

477
00:23:30.780 --> 00:23:33.240
troep die ik geleverd heb. En

478
00:23:33.240 --> 00:23:35.060
ja, wie is er dan aansprakelijk, zeg maar.

479
00:23:35.540 --> 00:23:36.660
Die discussie is er volgens

480
00:23:36.660 --> 00:23:39.720
mij ook nog geweest, dus

481
00:23:39.720 --> 00:23:40.680
er is verder, volgens

482
00:23:40.680 --> 00:23:42.640
mij, niks meer, nog geen wetgeving of zo

483
00:23:42.640 --> 00:23:44.900
veel geweest, want het lijkt me sowieso heel lastig, zeg maar,

484
00:23:45.720 --> 00:23:46.740
om dat te regelen.

485
00:23:46.960 --> 00:23:48.720
Maar ja, ik ben blij dat ze in ieder

486
00:23:48.720 --> 00:23:50.660
geval bij security

487
00:23:50.660 --> 00:23:52.980
and privacy, dat ze daar in ieder geval wel

488
00:23:52.980 --> 00:23:54.520
wat richtlijnen hebben.

489
00:23:56.140 --> 00:23:57.220
Je meldplicht,

490
00:23:57.360 --> 00:23:58.440
zeg maar, dat als je

491
00:23:58.440 --> 00:24:00.810
gehackt bent, dat je dan in ieder geval wel meteen

492
00:24:01.880 --> 00:24:02.980
aangeeft dat het gebeurd

493
00:24:02.980 --> 00:24:04.280
is. Dat zijn wel

494
00:24:05.960 --> 00:24:06.580
goede

495
00:24:06.580 --> 00:24:08.940
ontwikkelingen, want die meldplicht,

496
00:24:09.640 --> 00:24:10.260
ja,

497
00:24:10.580 --> 00:24:12.840
ik kom bij honderden bedrijven over de vloer

498
00:24:12.840 --> 00:24:14.680
en ontzettend veel data

499
00:24:14.680 --> 00:24:16.380
lekker meegemaakt.

500
00:24:16.620 --> 00:24:18.280
Ook hack incidenten.

501
00:24:18.280 --> 00:24:20.140
En ja, wat bijna elke bedrijf

502
00:24:20.140 --> 00:24:22.140
doet is het onder het tapijt

503
00:24:22.140 --> 00:24:23.100
proberen te vegen.

504
00:24:23.980 --> 00:24:26.000
Want ja, als het naar buiten komt, dan is

505
00:24:26.000 --> 00:24:28.320
dat slechte media en dat

506
00:24:28.320 --> 00:24:30.200
wil de ondernemer

507
00:24:30.200 --> 00:24:32.320
niet. En heel begrijpelijk.

508
00:24:32.580 --> 00:24:34.140
Dus moet er ook wetgeving komen en is

509
00:24:34.140 --> 00:24:36.120
gelukkig ook gekomen, dat er

510
00:24:36.120 --> 00:24:38.000
een meldplicht is en daar

511
00:24:38.000 --> 00:24:39.980
ja, dan

512
00:24:39.980 --> 00:24:42.320
de feit dat bedrijven al eventueel

513
00:24:42.320 --> 00:24:44.000
iets moeten gaan melden als een incident is,

514
00:24:44.140 --> 00:24:46.280
dat wil alleen maar gaan ze harder rennen

515
00:24:46.280 --> 00:24:48.860
te voorkomen. Dus het heeft een heel

516
00:24:48.860 --> 00:24:50.140
proactief effect.

517
00:24:51.400 --> 00:24:51.920
Nou, mooi.

518
00:24:52.800 --> 00:24:54.900
Ja, want iets wat ik ook

519
00:24:54.900 --> 00:24:56.520
zelf ook bij betrokken ben geweest

520
00:24:57.700 --> 00:24:58.540
vooral bij

521
00:24:58.820 --> 00:25:00.000
mijn vorige werkgever

522
00:25:00.000 --> 00:25:01.280
was ethical hacking.

523
00:25:02.560 --> 00:25:04.560
En je gaf het ook al aan in je

524
00:25:04.560 --> 00:25:06.320
bio, of tenminste de bio

525
00:25:06.320 --> 00:25:07.860
die we net hebben voorgelezen.

526
00:25:08.640 --> 00:25:10.660
Dat je met ethical hacking

527
00:25:10.660 --> 00:25:12.460
bezig bent. Zou je voor onze

528
00:25:12.460 --> 00:25:14.760
luisteraars kunnen uitleggen

529
00:25:14.760 --> 00:25:16.380
wat dat betekent volgens jou?

530
00:25:18.180 --> 00:25:18.740
Ja, ik noem

531
00:25:18.740 --> 00:25:20.560
mezelf dan ethisch hacker.

532
00:25:21.800 --> 00:25:22.540
En ja,

533
00:25:22.700 --> 00:25:25.180
het is eigenlijk een beetje raar om het woordje ethisch voor je

534
00:25:25.180 --> 00:25:26.580
beroepen te zetten. Je bent ook niet

535
00:25:26.580 --> 00:25:28.340
ethisch advocaat. Maar

536
00:25:28.340 --> 00:25:30.760
de woord hacker heeft vaak een negatieve

537
00:25:31.920 --> 00:25:32.440
toon.

538
00:25:32.800 --> 00:25:35.180
Een idee bij. Maar in

539
00:25:35.180 --> 00:25:36.820
de hele wereld heb je heel veel goede

540
00:25:36.820 --> 00:25:38.520
hackers, zeg maar. Mensen die geen

541
00:25:38.520 --> 00:25:40.420
kwaad willen doen, die gewoon

542
00:25:40.420 --> 00:25:42.060
mensen en bedrijven verder willen helpen.

543
00:25:42.680 --> 00:25:44.160
En ja, van

544
00:25:44.160 --> 00:25:45.900
dat type ben ik zelf ook, noem

545
00:25:45.900 --> 00:25:48.260
mezelf, ik hoef het ook wel white hat hacker noemen, zeg maar.

546
00:25:48.560 --> 00:25:49.580
Dus ik hou

547
00:25:49.580 --> 00:25:51.760
me aan de wetgeving en aan

548
00:25:51.760 --> 00:25:54.120
mijn eigen ethisch compas, van wat ik denk

549
00:25:54.120 --> 00:25:55.540
dat goed is.

550
00:25:56.720 --> 00:25:57.900
En ja, zo wil ik met mijn

551
00:25:57.900 --> 00:26:00.160
kennis, wil ik anderen

552
00:26:00.160 --> 00:26:01.900
verder helpen, zodat zij

553
00:26:01.900 --> 00:26:04.020
veel minder te maken krijgen met de slechte kant

554
00:26:04.020 --> 00:26:06.240
van het internet, zoals hack incidenten,

555
00:26:06.280 --> 00:26:07.420
data lekken.

556
00:26:08.440 --> 00:26:09.920
Ja, als ik

557
00:26:09.920 --> 00:26:12.100
zie wat, en ik ben

558
00:26:12.100 --> 00:26:13.920
gespecialiseerd in hacking, hoe

559
00:26:13.920 --> 00:26:16.080
makkelijk het soms is om bij bedrijven

560
00:26:16.080 --> 00:26:18.000
in te breken. Ja, dan schrik ik

561
00:26:18.000 --> 00:26:20.260
daar gigantisch van. En ja,

562
00:26:20.360 --> 00:26:22.000
weet je, twintig jaar geleden was het

563
00:26:22.000 --> 00:26:23.900
nog leuk om iemand z'n dromlade open

564
00:26:23.900 --> 00:26:26.000
dicht te doen en met de webcam mee

565
00:26:26.000 --> 00:26:27.780
te kijken hoe iemand verschrikt achter

566
00:26:27.780 --> 00:26:28.540
z'n computer zat.

567
00:26:30.380 --> 00:26:32.420
En ja, tegenwoordig kun je

568
00:26:32.420 --> 00:26:33.880
sluizen open zetten, je

569
00:26:33.880 --> 00:26:35.880
kan elektriciteit uitzetten,

570
00:26:36.500 --> 00:26:38.360
je kan bankrekeningen leeghalen,

571
00:26:38.360 --> 00:26:40.540
je kan iemand

572
00:26:40.540 --> 00:26:42.260
helemaal zwart maken op internet.

573
00:26:42.440 --> 00:26:44.320
Weet je, de gevolgen

574
00:26:44.320 --> 00:26:46.480
van slecht beveiligde ICT

575
00:26:46.480 --> 00:26:48.360
zijn ontzettend

576
00:26:49.700 --> 00:26:50.630
vergroot tegenwoordig.

577
00:26:51.160 --> 00:26:51.940
En als je ook ziet dat

578
00:26:51.940 --> 00:26:54.440
gelukkig is een kleine groep mensen op

579
00:26:54.440 --> 00:26:56.400
internet die daar misbruik van willen maken.

580
00:26:58.100 --> 00:26:58.420
Maar

581
00:26:58.420 --> 00:27:00.720
ja, je hebt ook steeds meer inlichtingendiensten,

582
00:27:00.940 --> 00:27:02.360
de opkomst van

583
00:27:03.820 --> 00:27:04.440
cyberwarfare,

584
00:27:04.880 --> 00:27:06.260
oorlogsvoering via internet,

585
00:27:08.040 --> 00:27:08.720
spionage

586
00:27:08.720 --> 00:27:09.700
via internet

587
00:27:10.820 --> 00:27:12.080
en ook

588
00:27:12.080 --> 00:27:13.700
heel veel criminaliteit wat

589
00:27:13.700 --> 00:27:16.060
van de analoge wereld verplaatst naar

590
00:27:16.060 --> 00:27:17.540
de digitale wereld.

591
00:27:17.860 --> 00:27:19.580
Iedereen zit steeds meer achter de computer,

592
00:27:20.140 --> 00:27:22.720
dus dat leeft heel veel schade op.

593
00:27:23.960 --> 00:27:26.060
dat is gewoon, vind ik heel erg,

594
00:27:26.860 --> 00:27:27.880
dat bedrijven daar

595
00:27:27.880 --> 00:27:30.180
en burgers door gedupeerd raken

596
00:27:30.180 --> 00:27:31.740
omdat ze misschien

597
00:27:31.740 --> 00:27:34.260
niet helemaal bewust zijn van de

598
00:27:35.000 --> 00:27:35.980
beveiligingslekken die ze hebben,

599
00:27:36.080 --> 00:27:36.660
de kwetsbreid.

600
00:27:38.180 --> 00:27:40.360
Ja, daar help ik ze

601
00:27:40.360 --> 00:27:42.200
dan verder mee door op

602
00:27:42.200 --> 00:27:43.960
verzoek, zeg maar,

603
00:27:44.300 --> 00:27:45.880
met toestemming in te breken bij ze.

604
00:27:46.640 --> 00:27:48.440
En dan ga ik op zoek

605
00:27:48.440 --> 00:27:50.560
naar alle zwakke plekken die er zijn.

606
00:27:51.360 --> 00:27:52.300
Dus dat kan

607
00:27:52.880 --> 00:27:54.240
zijn in kaart brengen voor

608
00:27:54.240 --> 00:27:56.540
alle domeinen aan me die iemand bezit, alle subdomeinen,

609
00:27:57.160 --> 00:27:58.260
de IP-adressen achterhalen.

610
00:27:59.220 --> 00:28:00.020
Dus eigenlijk het aanvas

611
00:28:00.020 --> 00:28:02.360
op een vlak van mijn target

612
00:28:02.360 --> 00:28:04.820
helemaal uitpluizen.

613
00:28:05.340 --> 00:28:06.460
En dan ga ik op zoek

614
00:28:06.460 --> 00:28:08.360
naar bijvoorbeeld vergeten testsystemen,

615
00:28:09.780 --> 00:28:10.360
niet meer onderhouden,

616
00:28:11.060 --> 00:28:12.580
niet meer beheerde servers

617
00:28:13.400 --> 00:28:14.340
waar dan veel

618
00:28:14.340 --> 00:28:16.480
beveiligingsupdates op ontbreken.

619
00:28:16.640 --> 00:28:18.360
Nou, dat kan vaak een stepping stone

620
00:28:18.360 --> 00:28:20.300
zijn dan om

621
00:28:20.300 --> 00:28:21.840
dieper het netwerk in te komen.

622
00:28:22.980 --> 00:28:24.260
Wat wachtwoorden van beheerders

623
00:28:24.260 --> 00:28:25.900
te achterhalen die dan in de database

624
00:28:25.900 --> 00:28:28.360
met verouderde hashing staat opgeslagen.

625
00:28:29.460 --> 00:28:30.540
Dat kun je dan die

626
00:28:30.540 --> 00:28:31.180
achterhalen wachtwoorden

627
00:28:32.220 --> 00:28:34.260
uittesten op andere inlogschermen.

628
00:28:34.320 --> 00:28:35.360
En zo kom je steeds dieper

629
00:28:36.820 --> 00:28:37.920
je target binnen.

630
00:28:39.140 --> 00:28:40.320
En ja, dat is voor mij gewoon

631
00:28:41.120 --> 00:28:42.540
een enorme puzzle

632
00:28:43.360 --> 00:28:44.160
en uitdaging.

633
00:28:44.520 --> 00:28:45.820
Want ik vraag altijd

634
00:28:46.700 --> 00:28:48.340
als ik aan zo'n exercitie begin

635
00:28:48.340 --> 00:28:50.620
van, hoe denken jullie zelf dat ervoor

636
00:28:50.620 --> 00:28:52.320
staat? Is het veilig?

637
00:28:52.520 --> 00:28:54.620
Dan zie je die beheerder, ja, ik heb geen idee

638
00:28:54.620 --> 00:28:56.120
hoe ik zelf kan inbreken, dus

639
00:28:56.120 --> 00:28:58.460
dat is wel veilig. Ja, ik heb er alles aan

640
00:28:59.020 --> 00:29:00.620
gedaan. Het is vrij typische

641
00:29:01.180 --> 00:29:02.800
reactie. En

642
00:29:02.800 --> 00:29:04.440
ja, en sommige zijn wat meer

643
00:29:04.440 --> 00:29:06.400
bewust van ja, God is allemaal snel online

644
00:29:06.400 --> 00:29:08.360
gezet en we hebben geen tijd, dus je zal vast

645
00:29:08.360 --> 00:29:08.940
wel wat vinden.

646
00:29:10.240 --> 00:29:11.840
Ja, dan

647
00:29:12.460 --> 00:29:14.440
is het ook wel leuk om soms de mensen

648
00:29:14.440 --> 00:29:16.300
met je bevindingen te verbazen van

649
00:29:16.300 --> 00:29:17.400
kijk eens wat ik gevonden heb.

650
00:29:18.600 --> 00:29:20.200
Dus het is een soort sport wel als

651
00:29:20.200 --> 00:29:22.180
ethisch hacker uitdagend.

652
00:29:22.560 --> 00:29:24.340
En je kan er heel veel

653
00:29:24.340 --> 00:29:26.060
waarde bij toevoegen.

654
00:29:27.040 --> 00:29:28.000
Ja, dat is

655
00:29:28.000 --> 00:29:30.240
eigenlijk een hobby voor mij, waar

656
00:29:30.240 --> 00:29:32.360
ik gelukkig nu een jaartje of

657
00:29:32.360 --> 00:29:34.540
16, 17, mijn geld mee kan

658
00:29:34.540 --> 00:29:35.280
verdienen nu.

659
00:29:36.580 --> 00:29:38.140
Dat is al een periode trouwens, want dat vind

660
00:29:38.140 --> 00:29:40.760
ik best wel impressive, dat het al

661
00:29:40.760 --> 00:29:41.540
17 jaar.

662
00:29:42.080 --> 00:29:43.900
Ja, vanaf mijn 18 heb ik een

663
00:29:43.900 --> 00:29:46.020
bedrijf opgericht en

664
00:29:46.020 --> 00:29:48.080
toen heb ik mijn dienst ook aan

665
00:29:48.080 --> 00:29:49.780
andere bedrijven aangeboden.

666
00:29:50.400 --> 00:29:52.060
En dan was het wel

667
00:29:52.060 --> 00:29:54.060
een goede incentive, omdat ik gewoon niet

668
00:29:54.060 --> 00:29:55.660
andere mensen wou hacken. Veel mensen

669
00:29:55.660 --> 00:29:57.880
vragen mij weleens van ben je ook

670
00:29:57.880 --> 00:29:59.840
zeg maar slecht begonnen en daarna

671
00:29:59.840 --> 00:30:01.760
naar het goed over

672
00:30:02.460 --> 00:30:03.980
gestapt. Maar

673
00:30:03.980 --> 00:30:06.220
nee, ik ben niet van dat

674
00:30:06.220 --> 00:30:06.540
type.

675
00:30:07.760 --> 00:30:09.820
Ja, zeker als publiek is het veel te

676
00:30:09.820 --> 00:30:12.060
spannend. En daarnaast

677
00:30:12.060 --> 00:30:13.800
ja, je zet best wel wat op het spel

678
00:30:13.800 --> 00:30:16.120
als je crimineel gaat hacken.

679
00:30:16.200 --> 00:30:17.580
En ik vond het helemaal niet leuk om andere

680
00:30:17.580 --> 00:30:19.080
mensen te benadelen ofzo.

681
00:30:19.540 --> 00:30:22.060
Dus ik ben gewoon meteen

682
00:30:22.760 --> 00:30:24.000
commercieel gegaan, zeg maar.

683
00:30:24.100 --> 00:30:25.820
En dan krijg je gewoon toestemming van het bedrijf.

684
00:30:25.900 --> 00:30:27.960
En dat is natuurlijk super vet, zeker je eerste opdrachten

685
00:30:27.960 --> 00:30:30.320
van nou, hier heb je

686
00:30:30.320 --> 00:30:31.880
wat adressen, hier heb je wat websites.

687
00:30:32.220 --> 00:30:33.200
Kijk hoe ver je komt.

688
00:30:33.800 --> 00:30:36.340
Dat is natuurlijk gewoon een grote speelterrein

689
00:30:36.340 --> 00:30:37.400
als Athees Hacker.

690
00:30:38.680 --> 00:30:39.280
En ja,

691
00:30:40.480 --> 00:30:42.220
vanaf 18 begonnen ben ik 35.

692
00:30:42.860 --> 00:30:43.880
Dus ja, dat is zo'n

693
00:30:43.880 --> 00:30:45.760
17 jaar inmiddels.

694
00:30:48.220 --> 00:30:49.100
En hoeveel

695
00:30:49.100 --> 00:30:49.880
items zitten er

696
00:30:49.880 --> 00:30:51.040
allemaal in je rugzak, he?

697
00:30:51.120 --> 00:30:53.360
Want stel je voor, een van de luisteraars die

698
00:30:53.360 --> 00:30:55.140
raken heel erg geïnspireerd van

699
00:30:55.140 --> 00:30:57.340
hey, ethical hacking, dat heb ik ook wel eens gehoord.

700
00:30:57.440 --> 00:30:59.160
Ik zou er best wel wat meer over willen weten.

701
00:30:59.920 --> 00:31:01.260
Hoe begin je aan zoiets?

702
00:31:01.340 --> 00:31:02.520
Kan je daar iets meer over vertellen?

703
00:31:03.040 --> 00:31:05.820
Ja, het begint bij

704
00:31:06.700 --> 00:31:07.820
gewoon je echt verdiepen

705
00:31:07.820 --> 00:31:09.440
in ja, wat is een hacker?

706
00:31:09.600 --> 00:31:12.200
Wat is security testing?

707
00:31:13.520 --> 00:31:14.320
Veel lezen

708
00:31:14.320 --> 00:31:15.580
over cyber security.

709
00:31:17.360 --> 00:31:17.480
Nou,

710
00:31:17.480 --> 00:31:18.880
de ideale mensen,

711
00:31:19.600 --> 00:31:21.440
de ideale voetbrood voor een hacker is wel

712
00:31:21.440 --> 00:31:23.180
als je echt al wat technische

713
00:31:23.180 --> 00:31:25.260
kennis hebt. Ik ben er zelf helemaal

714
00:31:25.260 --> 00:31:27.440
blanco ingekomen.

715
00:31:29.160 --> 00:31:29.640
Mijn pad

716
00:31:29.640 --> 00:31:31.640
zag eruit door in de mediatheek

717
00:31:31.640 --> 00:31:33.400
van school stapels met hack

718
00:31:33.400 --> 00:31:35.480
tutorials uit te printen. En die

719
00:31:35.480 --> 00:31:37.460
las ik dan allemaal voor het slapen

720
00:31:37.460 --> 00:31:39.600
gaan, als ik een uur, anderhalf uur

721
00:31:39.600 --> 00:31:40.780
allemaal tutorials

722
00:31:41.380 --> 00:31:42.920
en dat, ik snapte het begin helemaal

723
00:31:43.480 --> 00:31:45.120
niets van. Maar

724
00:31:45.120 --> 00:31:47.180
het ging steeds meer dagen, zeg maar,

725
00:31:47.440 --> 00:31:48.660
gewoon doorzetig vermogen.

726
00:31:49.160 --> 00:31:50.420
Nieuwsgierigheid is heel belangrijk.

727
00:31:51.780 --> 00:31:53.130
En ja, tegenwoordig heb je

728
00:31:54.200 --> 00:31:55.280
ontzettend veel

729
00:31:55.280 --> 00:31:57.220
bronnen waar je kan leren, hoe je kan

730
00:31:57.220 --> 00:31:59.040
hacken. Je hebt

731
00:31:59.720 --> 00:32:01.280
allerlei boeken, je hebt allemaal

732
00:32:01.280 --> 00:32:03.020
videotutorials, je hebt websites,

733
00:32:03.200 --> 00:32:04.820
je hebt forums, je hebt

734
00:32:04.820 --> 00:32:06.960
nieuwsites gespeciseerd in cyber security,

735
00:32:07.520 --> 00:32:08.560
je hebt allemaal podcasts,

736
00:32:09.020 --> 00:32:10.840
je hebt evenementen,

737
00:32:11.020 --> 00:32:12.400
je hebt conferenties.

738
00:32:12.400 --> 00:32:14.400
Er is een ontzettende hoeveelheid

739
00:32:15.680 --> 00:32:16.480
materiaal inmiddels

740
00:32:17.480 --> 00:32:18.360
beschikbaar op

741
00:32:18.360 --> 00:32:20.380
internet, hoe je kan

742
00:32:20.380 --> 00:32:22.520
hacken, zeg maar. En het is wel

743
00:32:22.520 --> 00:32:24.500
om niet te, het kan ook weer

744
00:32:24.500 --> 00:32:26.620
tegenwerken, want dan kan je heel erg

745
00:32:26.620 --> 00:32:28.600
verzanden in van, waar ga ik me nou op

746
00:32:28.600 --> 00:32:30.260
focussen? Ga ik me in malware,

747
00:32:30.480 --> 00:32:32.480
ga ik me in infrastructuur, ga ik me in websites,

748
00:32:32.640 --> 00:32:33.940
ga ik in exploiting, in

749
00:32:33.940 --> 00:32:36.280
reteaming. Je hebt heel veel

750
00:32:36.280 --> 00:32:37.800
specialismes weer binnen hacking.

751
00:32:38.480 --> 00:32:39.760
Dus dat is denk ik wel goed

752
00:32:39.760 --> 00:32:41.760
om dan

753
00:32:41.760 --> 00:32:43.720
een besluit te nemen, van waarom

754
00:32:43.720 --> 00:32:45.860
wil ik me echt helemaal in gaan focussen?

755
00:32:46.140 --> 00:32:47.560
Want je hebt binnen de hackers

756
00:32:47.560 --> 00:32:49.800
vaak twee groepen. Dat zijn de hackers die

757
00:32:49.800 --> 00:32:51.640
gespecificeerd zijn in

758
00:32:52.320 --> 00:32:53.940
infrastructuur, dus echt

759
00:32:53.940 --> 00:32:55.760
bedrijfsnetwerken, interne netwerken,

760
00:32:56.960 --> 00:32:57.740
TCP, echt

761
00:32:57.740 --> 00:32:59.560
low level

762
00:32:59.560 --> 00:33:01.620
technologie. En aan de andere kant

763
00:33:01.620 --> 00:33:03.900
heb je meer website hackers

764
00:33:03.900 --> 00:33:05.640
die echt eigenlijk alleen op

765
00:33:05.640 --> 00:33:07.980
port 80 en 4x3 vele al opereren

766
00:33:07.980 --> 00:33:09.680
met een

767
00:33:09.680 --> 00:33:12.240
HTTP proxy, helemaal expert in zijn.

768
00:33:12.420 --> 00:33:13.880
Alles weten van headers, van cookies,

769
00:33:14.840 --> 00:33:16.380
van post en get variabelen

770
00:33:16.380 --> 00:33:17.760
en sessie management.

771
00:33:21.200 --> 00:33:22.080
Je hebt

772
00:33:22.080 --> 00:33:24.160
OWASP, de Open Web Application

773
00:33:24.160 --> 00:33:25.200
Security Project.

774
00:33:26.320 --> 00:33:27.980
Dat is zeg maar een van

775
00:33:28.680 --> 00:33:29.740
alternatieve bronnen op

776
00:33:30.320 --> 00:33:31.660
websitebeveiliging. Die weten daar dan

777
00:33:31.660 --> 00:33:33.480
weer alles van. Dus dat is denk ik heel goed

778
00:33:33.480 --> 00:33:35.080
om daar wel een keuze in te maken.

779
00:33:36.100 --> 00:33:37.680
Want je kan bijvoorbeeld ook heel snel

780
00:33:37.680 --> 00:33:39.180
verzanden in

781
00:33:39.920 --> 00:33:41.360
exploiting. Dus dat is zeg maar

782
00:33:41.360 --> 00:33:43.220
als je eenmaal bijvoorbeeld een

783
00:33:43.220 --> 00:33:45.080
beveiligingslek gevonden hebt, een buffer

784
00:33:45.080 --> 00:33:47.300
overflow bijvoorbeeld. Dat je dan

785
00:33:47.300 --> 00:33:49.000
helemaal daarop in gaat zoomen van

786
00:33:49.000 --> 00:33:51.160
hoe kan ik die buffer overflow

787
00:33:52.620 --> 00:33:53.180
misbruiken

788
00:33:54.860 --> 00:33:55.420
om

789
00:33:55.420 --> 00:33:57.320
willekeurige code die ik zelf geschreven

790
00:33:57.320 --> 00:33:58.600
heb te kunnen uitvoeren op die computer.

791
00:33:59.320 --> 00:34:01.160
Dat is redelijk

792
00:34:01.160 --> 00:34:03.080
ingewikkeld en moeilijk.

793
00:34:05.000 --> 00:34:05.800
Maar ja,

794
00:34:05.900 --> 00:34:07.620
veelal als je in het bedrijfsleven als

795
00:34:07.620 --> 00:34:09.500
ethisch hacker werkzaam bent, dan wordt er helemaal

796
00:34:09.500 --> 00:34:11.080
niet van je gevraagd om

797
00:34:13.080 --> 00:34:13.480
echt

798
00:34:13.480 --> 00:34:15.300
beveiligingslekken te exploiteren.

799
00:34:15.700 --> 00:34:17.480
Het wordt vaak, je moet stoppen op het moment dat je

800
00:34:17.480 --> 00:34:19.900
dat je vindt van hey, dit is

801
00:34:19.900 --> 00:34:21.140
een hoge risico,

802
00:34:21.400 --> 00:34:24.280
een mogelijke buffer overflow, moeten we gewoon fixen.

803
00:34:25.260 --> 00:34:25.520
En

804
00:34:25.520 --> 00:34:27.320
ja, dan krijg je gewoon niet de tijd om

805
00:34:27.320 --> 00:34:29.320
nog een dag te besteden aan om daar helemaal

806
00:34:29.320 --> 00:34:31.160
op in te zoomen hoe je dat

807
00:34:31.160 --> 00:34:32.320
mogelijk kunnen uitbuiten.

808
00:34:33.640 --> 00:34:35.560
Ja, dus dat vind ik wel het leukste

809
00:34:35.560 --> 00:34:37.260
werk natuurlijk. Maar ja,

810
00:34:37.260 --> 00:34:40.140
als je dan ook je werk van wil maken, dan

811
00:34:40.140 --> 00:34:41.240
is dat wel

812
00:34:41.240 --> 00:34:42.900
handig om daar

813
00:34:42.900 --> 00:34:45.480
tijdens beperkt om daar wel wat keuzes in te maken.

814
00:34:46.520 --> 00:34:47.080
Dus ja, weet

815
00:34:47.080 --> 00:34:48.740
wat je wilt, wat je later mee wilt.

816
00:34:48.800 --> 00:34:51.340
Als hobby wil je het ook professioneel

817
00:34:52.260 --> 00:34:53.100
gaan uitvoeren.

818
00:34:53.300 --> 00:34:55.340
En dan zijn er weer verschillende

819
00:34:57.040 --> 00:34:57.460
palen

820
00:34:57.460 --> 00:34:59.040
die je kan bewandelen om

821
00:34:59.040 --> 00:35:00.500
er weer alles van te gaan

822
00:35:02.100 --> 00:35:02.540
achterhalen.

823
00:35:02.800 --> 00:35:03.680
Ja, ja.

824
00:35:04.420 --> 00:35:05.520
Ja, helemaal.

825
00:35:07.760 --> 00:35:08.840
Helemaal mee eens, zeg maar.

826
00:35:09.780 --> 00:35:10.740
Als ik het vergelijk en dat is

827
00:35:10.740 --> 00:35:12.780
misschien voor Kishen ook wel. Ik ben iets ouder.

828
00:35:12.880 --> 00:35:14.460
Ik ben nu 45, dus

829
00:35:14.460 --> 00:35:16.900
dat is een klein beetje

830
00:35:16.900 --> 00:35:18.080
ouder, zeg maar.

831
00:35:19.120 --> 00:35:20.420
Het is heel grappig dat jij zei van

832
00:35:20.420 --> 00:35:22.440
oké, ik heb nooit als

833
00:35:22.900 --> 00:35:24.340
de black hat hacker of

834
00:35:24.860 --> 00:35:26.320
de bad guy opgesteld.

835
00:35:26.980 --> 00:35:28.760
Mijn jeugd, zeg maar, was niet zozeer

836
00:35:28.760 --> 00:35:30.400
dat ik bekend was

837
00:35:30.400 --> 00:35:32.480
met black hat en white hat hackers.

838
00:35:33.140 --> 00:35:34.340
Het was gewoon

839
00:35:34.880 --> 00:35:35.280
doen.

840
00:35:37.460 --> 00:35:38.920
En je wilde gewoon ergens

841
00:35:38.920 --> 00:35:40.440
binnen. O, stoer, dan heb ik dit

842
00:35:40.440 --> 00:35:42.500
gehackt. Niet zozeer om daar heel slechte

843
00:35:42.500 --> 00:35:44.340
dingen mee te doen. Volgens mij is er

844
00:35:44.340 --> 00:35:46.200
ergens gaandeweg ook wel die wetgeving al veranderd.

845
00:35:46.460 --> 00:35:48.700
Dat je ergens binnenkomen

846
00:35:48.700 --> 00:35:50.560
en zonder dat je iets loopt was vroeger

847
00:35:50.560 --> 00:35:52.180
nog niet heel erg strafbaar.

848
00:35:52.340 --> 00:35:54.260
Maar nu is dat tegenwoordig ook wel. Ben je wel de

849
00:35:54.260 --> 00:35:55.200
aanbieders, zeg maar?

850
00:35:55.520 --> 00:35:57.920
Dus het was niet zozeer dat wij dachten, oh, tof.

851
00:35:58.600 --> 00:35:59.840
We gaan, noemen we zo'n bank, ABN Ambro

852
00:35:59.840 --> 00:36:02.020
lekker hacken en dan geld overmaken.

853
00:36:02.020 --> 00:36:04.220
Dat niet. Maar weet je, je liet onschuldige

854
00:36:04.220 --> 00:36:05.760
dingen op school of

855
00:36:05.760 --> 00:36:08.320
de computer van je

856
00:36:08.320 --> 00:36:10.660
van je buurman, als het ware.

857
00:36:10.820 --> 00:36:12.180
Dat soort fratsen. Die dingen,

858
00:36:12.180 --> 00:36:13.040
die haal je uit.

859
00:36:14.280 --> 00:36:15.640
Dus ik ben eigenlijk wel heel gelukkig om

860
00:36:15.640 --> 00:36:17.960
het wat korter te maken. Gelukkig

861
00:36:17.960 --> 00:36:20.000
dat ik, zeg maar, niet nu in mijn pubertijd

862
00:36:20.000 --> 00:36:22.080
zou zitten, want ik denk het is makkelijk

863
00:36:22.080 --> 00:36:24.000
om een fout te maken, zeg maar, als puber.

864
00:36:24.120 --> 00:36:26.080
Dat hoor je ook nu wel, dat er een scriptkiddie of zo

865
00:36:27.000 --> 00:36:28.140
denkt, oh, leuk, ik ga even

866
00:36:28.140 --> 00:36:30.120
een DDoS doen, of ik ga even een hack doen.

867
00:36:30.460 --> 00:36:32.200
Dat zie je echt heel veel, hoor.

868
00:36:32.220 --> 00:36:34.000
Pubertjes die de school plat leggen omdat ze

869
00:36:34.000 --> 00:36:35.880
niet gestudeerd hebben voor de toets,

870
00:36:35.880 --> 00:36:38.260
bijvoorbeeld. Juist, precies. Dat soort dingetjes.

871
00:36:38.420 --> 00:36:40.520
Dus het is nu, denk ik, makkelijker.

872
00:36:40.680 --> 00:36:42.220
En misschien is de informatie

873
00:36:42.220 --> 00:36:43.860
veel toegankelijker.

874
00:36:44.760 --> 00:36:45.880
Of sommige dingen zijn makkelijker

875
00:36:45.880 --> 00:36:47.800
te doen. Dus je kunt makkelijker

876
00:36:47.800 --> 00:36:49.960
een fout maken. Dus ik ben blij, zeg maar,

877
00:36:49.960 --> 00:36:51.800
heel simpel dat ik niet nu

878
00:36:51.800 --> 00:36:53.440
in mijn pubertijd zit.

879
00:36:55.220 --> 00:36:55.340
En dan

880
00:36:56.520 --> 00:36:58.000
vroeger. En vroeger, kijk, vroeger

881
00:36:58.000 --> 00:37:00.300
hadden we altijd, weet je, dan had je, hoe heet die,

882
00:37:00.740 --> 00:37:02.050
Mitnik. Er waren een aantal

883
00:37:03.060 --> 00:37:04.200
mythische hackers, zeg maar.

884
00:37:04.380 --> 00:37:06.100
Degenen die met dat lolly fluitje

885
00:37:06.100 --> 00:37:07.740
kreven, die een hack kent.

886
00:37:08.700 --> 00:37:09.440
Precies, ja.

887
00:37:10.220 --> 00:37:11.820
De hackdatum was voor ons, wow,

888
00:37:12.140 --> 00:37:14.080
toffe gast. En dan had je al die

889
00:37:14.080 --> 00:37:16.160
liever, allemaal boeken en zo

890
00:37:16.160 --> 00:37:18.090
die je moest kennen om een bepaalde

891
00:37:18.830 --> 00:37:19.810
hacks te kunnen doen.

892
00:37:20.530 --> 00:37:22.170
En dat was allemaal, en het was wat eenvoudiger,

893
00:37:22.370 --> 00:37:23.990
zeg maar, denk ik. Nu heb je wat

894
00:37:23.990 --> 00:37:26.010
meer gecompliceerde hacks, zeg maar. Dus dat je

895
00:37:26.010 --> 00:37:27.770
niet alleen maar zeg, oké, ik hack

896
00:37:28.350 --> 00:37:30.170
die server, maar je hackt die server en

897
00:37:30.170 --> 00:37:31.930
je zorgt dat je daar iets hebt geïnstalleerd.

898
00:37:32.410 --> 00:37:34.150
En dat allemaal bij elkaar, zorg je

899
00:37:34.150 --> 00:37:36.030
dat die bedrijf platlegt. Dat is echt

900
00:37:36.030 --> 00:37:38.250
wel, kost wat meer effort,

901
00:37:38.350 --> 00:37:39.910
zeg maar. Je kunt niet meer zeggen van, ik heb per ongeluk

902
00:37:39.910 --> 00:37:40.830
dat bedrijf gehacked.

903
00:37:41.770 --> 00:37:44.290
Ja, daar zit echt wat meer

904
00:37:44.290 --> 00:37:45.470
effort in. Maar

905
00:37:45.470 --> 00:37:47.410
ja, wat je zegt, eens,

906
00:37:48.070 --> 00:37:49.370
je moet echt wel een pad kiezen.

907
00:37:51.110 --> 00:37:51.570
Dat kan

908
00:37:51.570 --> 00:37:53.490
niet anders. Je ziet ook

909
00:37:53.490 --> 00:37:55.390
dat op de lage school,

910
00:37:55.450 --> 00:37:57.810
middelbare school, dat er iedereen elkaar

911
00:37:57.810 --> 00:37:59.690
een beetje losvast aan het hacken is.

912
00:38:00.050 --> 00:38:01.270
Meekijken op

913
00:38:01.270 --> 00:38:03.210
hoe iemand een wachtwoord invult.

914
00:38:03.470 --> 00:38:05.570
En dan elkaar sociale media overnemen.

915
00:38:06.710 --> 00:38:07.550
En ja,

916
00:38:07.730 --> 00:38:09.810
dat is

917
00:38:09.810 --> 00:38:11.330
echt veel meer dan toen wij

918
00:38:11.330 --> 00:38:12.730
nog op school zaten.

919
00:38:13.430 --> 00:38:15.130
Zij groeien er echt allemaal mee op.

920
00:38:15.570 --> 00:38:16.890
En ja, dat ethische

921
00:38:16.890 --> 00:38:18.790
kompas is natuurlijk nog niet helemaal goed

922
00:38:18.790 --> 00:38:20.490
uit ontwikkeld. Dus

923
00:38:20.490 --> 00:38:22.730
zij hebben ook niet helemaal het besef van wat

924
00:38:23.430 --> 00:38:24.790
voor impact hun acties

925
00:38:24.790 --> 00:38:25.410
allemaal hebben.

926
00:38:27.050 --> 00:38:28.870
Ja, dus je ziet wel dat daar

927
00:38:28.870 --> 00:38:30.910
best wel wat met justitie in aanraking

928
00:38:30.910 --> 00:38:32.750
komen. Wat ook wel echt wel zonde

929
00:38:32.750 --> 00:38:35.190
is, omdat het, ja,

930
00:38:35.190 --> 00:38:36.670
meestal zit er niet een hele erg kwaad

931
00:38:36.670 --> 00:38:37.570
intentie achter.

932
00:38:38.370 --> 00:38:40.450
En is er ook wel nieuwsgierigheid, of gewoon

933
00:38:40.450 --> 00:38:42.330
een beetje plaag, of misschien een beetje

934
00:38:42.330 --> 00:38:44.150
pesten ook. Maar dat wil niet zeggen

935
00:38:44.150 --> 00:38:46.470
dat je daar de rest van je leven met

936
00:38:46.470 --> 00:38:48.450
een strafblad en zo

937
00:38:48.450 --> 00:38:50.110
je leven door moet komen. Dus

938
00:38:50.110 --> 00:38:52.370
er is ook wel initiatie vanuit de hackers zien

939
00:38:52.950 --> 00:38:54.290
om dat soort

940
00:38:54.810 --> 00:38:56.350
problemen jongeren, zeg maar, die een keertje

941
00:38:56.350 --> 00:38:58.410
de fout zijn gegaan, om die onder

942
00:38:58.410 --> 00:39:00.390
de hoede te nemen. En ze dan met

943
00:39:00.390 --> 00:39:02.230
ervaren hackers in aanraking te komen

944
00:39:02.770 --> 00:39:04.110
om ze een beetje te coachen.

945
00:39:04.450 --> 00:39:06.070
Je kan ook goede dingen met je

946
00:39:06.070 --> 00:39:07.590
kennis en je aanleg doen.

947
00:39:07.590 --> 00:39:09.070
En dan

948
00:39:09.590 --> 00:39:11.330
zie je dat het wel werkt

949
00:39:11.330 --> 00:39:13.530
om ze meer op het rechte pad te krijgen

950
00:39:13.530 --> 00:39:14.090
weer.

951
00:39:16.730 --> 00:39:17.630
En als je

952
00:39:17.630 --> 00:39:19.730
ook kijkt

953
00:39:20.630 --> 00:39:21.530
stel je voor

954
00:39:21.530 --> 00:39:23.810
dat er een groep developers is die

955
00:39:23.810 --> 00:39:25.710
een feature aan het bouwen is

956
00:39:26.890 --> 00:39:27.450
en

957
00:39:27.450 --> 00:39:29.910
je zou ze wat tips willen geven

958
00:39:29.910 --> 00:39:31.490
rondom cybersecurity.

959
00:39:32.390 --> 00:39:33.390
Wat zou dat zijn?

960
00:39:35.290 --> 00:39:35.890
Ja,

961
00:39:36.510 --> 00:39:38.210
de meeste software

962
00:39:38.210 --> 00:39:40.050
gaat nu via

963
00:39:40.050 --> 00:39:41.550
websites en web applicaties.

964
00:39:42.670 --> 00:39:43.510
Nou dan is het wel echt

965
00:39:43.510 --> 00:39:45.730
een van de bronnen

966
00:39:45.730 --> 00:39:47.210
waar heel veel informatie op beschikbaar is.

967
00:39:47.290 --> 00:39:49.530
Wat ik al noemde is OWASP.

968
00:39:49.910 --> 00:39:51.070
OWASP.org.

969
00:39:51.230 --> 00:39:53.270
Daar kun je echt heel veel leren over

970
00:39:54.130 --> 00:39:54.730
websitebeveiliging.

971
00:39:55.170 --> 00:39:57.390
En het is denk ik ontzettend

972
00:39:57.390 --> 00:39:59.330
handig om zelf ook wat trucjes

973
00:39:59.330 --> 00:39:59.870
te hebben.

974
00:39:59.870 --> 00:40:02.150
Dat je zelf ook een beetje je eigen

975
00:40:02.150 --> 00:40:04.290
website kan testen.

976
00:40:04.950 --> 00:40:06.310
En daar heb je een

977
00:40:06.310 --> 00:40:08.230
zogenaamde aanvalsproxy voor nodig.

978
00:40:08.890 --> 00:40:09.750
Dus dat is een HTTP

979
00:40:09.750 --> 00:40:11.830
proxy die tussen je browser

980
00:40:11.830 --> 00:40:13.870
en de webserver in zit.

981
00:40:14.210 --> 00:40:15.590
Zodat je op je eigen laptop

982
00:40:15.590 --> 00:40:17.870
precies kan meekijken wat voor data

983
00:40:18.610 --> 00:40:19.910
je browser allemaal

984
00:40:20.890 --> 00:40:21.430
genereert.

985
00:40:22.010 --> 00:40:24.030
En met zo'n aanvalsproxy kan je precies zien welke

986
00:40:24.830 --> 00:40:26.010
variablen er allemaal

987
00:40:26.010 --> 00:40:28.070
bestaan en die kan je dan

988
00:40:28.070 --> 00:40:30.010
met open source toolings

989
00:40:30.010 --> 00:40:32.430
zoals bijvoorbeeld ZAP

990
00:40:32.430 --> 00:40:33.010
ZAP,

991
00:40:33.910 --> 00:40:36.070
kan je dan zeg maar dat ook

992
00:40:36.610 --> 00:40:38.150
fuzzen. Dus

993
00:40:38.150 --> 00:40:39.990
al die variablen kijken

994
00:40:39.990 --> 00:40:41.930
zijn naar injectiemogelijkheden op

995
00:40:41.930 --> 00:40:44.410
cross-site scripting, local file inclusion,

996
00:40:44.730 --> 00:40:45.490
SQL injection,

997
00:40:46.410 --> 00:40:48.470
XML injection, noem maar op.

998
00:40:49.790 --> 00:40:50.150
En ja

999
00:40:50.150 --> 00:40:52.310
als je een paar van die trucjes al weet

1000
00:40:53.090 --> 00:40:53.730
dan

1001
00:40:53.730 --> 00:40:56.450
dan kan je al een hoop

1002
00:40:56.890 --> 00:40:58.290
laaghangend fruit zeg maar

1003
00:40:59.050 --> 00:41:00.290
makkelijk detecteren zelf.

1004
00:41:01.810 --> 00:41:02.170
En

1005
00:41:02.590 --> 00:41:04.550
dan heb je ook een soort van

1006
00:41:04.550 --> 00:41:06.450
tooltje in handen waarmee je

1007
00:41:08.330 --> 00:41:10.370
zelf ook, want als je alleen aan het programmeren

1008
00:41:10.370 --> 00:41:12.270
bent en je bekijkt de inspector in je

1009
00:41:12.270 --> 00:41:14.070
browser en je ziet wel wat dingen heen en weer gaan

1010
00:41:14.070 --> 00:41:16.570
maar het is ook gewoon handig om

1011
00:41:16.570 --> 00:41:18.390
met een soort aanvalsproxy te kunnen

1012
00:41:18.950 --> 00:41:20.030
werken. En dat hoeft helemaal niet

1013
00:41:20.030 --> 00:41:21.710
ingewikkeld te zijn maar dan zie je gewoon

1014
00:41:21.710 --> 00:41:24.650
wat er allemaal over de lijn gaat en

1015
00:41:24.650 --> 00:41:26.890
ja die genereert ook passief

1016
00:41:26.890 --> 00:41:28.670
terwijl die gewoon de dataverkeer langs ziet komen

1017
00:41:28.670 --> 00:41:30.530
op allerlei bevindingen.

1018
00:41:30.650 --> 00:41:32.830
Dan kun je meteen zien van hee ik misbepalen

1019
00:41:32.830 --> 00:41:33.690
security headers.

1020
00:41:34.730 --> 00:41:36.650
Die moet je gewoon expliciet zetten tegenwoordig.

1021
00:41:38.530 --> 00:41:38.570
Er zijn

1022
00:41:38.570 --> 00:41:40.670
ja standaard geeft een webserver

1023
00:41:40.670 --> 00:41:42.110
geen security headers mee.

1024
00:41:42.450 --> 00:41:44.650
Maar je hebt er een stuk of tien tegenwoordig.

1025
00:41:44.930 --> 00:41:46.910
En die allemaal weer hun eigen

1026
00:41:46.910 --> 00:41:48.650
stukje extra veiligheid

1027
00:41:49.730 --> 00:41:50.250
toevoegen.

1028
00:41:50.590 --> 00:41:52.450
Ze zijn heel simpel om te zetten ook.

1029
00:41:53.630 --> 00:41:54.510
Ja, maar

1030
00:41:54.510 --> 00:41:56.550
dus je moet er een klein beetje wat meer in

1031
00:41:57.190 --> 00:41:57.590
verdiepen.

1032
00:41:58.970 --> 00:42:00.610
Ja, dus er zijn ook al wat van die

1033
00:42:00.610 --> 00:42:02.750
cursussen die je daarvoor zou kunnen doen.

1034
00:42:04.170 --> 00:42:04.690
Van die

1035
00:42:04.690 --> 00:42:06.610
CTF's, Capture the Flex zeg maar.

1036
00:42:06.690 --> 00:42:08.190
Waarop je een beetje van die testomgeving

1037
00:42:08.190 --> 00:42:10.470
waar je wat legaal mag hacken.

1038
00:42:11.210 --> 00:42:12.050
Die ook een beetje

1039
00:42:12.710 --> 00:42:13.890
bewust lekk zijn gemaakt.

1040
00:42:15.810 --> 00:42:16.170
En ja,

1041
00:42:16.170 --> 00:42:18.030
dus als ontwikkelaar

1042
00:42:18.030 --> 00:42:19.610
zou je dat

1043
00:42:19.610 --> 00:42:21.690
ja, wat van die oppervlakke testen

1044
00:42:22.450 --> 00:42:23.510
kunnen gaan uitvoeren.

1045
00:42:23.990 --> 00:42:25.770
Je hebt ook hele makkelijke tooltjes online.

1046
00:42:26.110 --> 00:42:27.650
Zoals als je de status van je

1047
00:42:28.750 --> 00:42:29.150
HTTPS

1048
00:42:30.050 --> 00:42:31.930
implementatie wilt testen, dan

1049
00:42:31.930 --> 00:42:33.730
heb je bijvoorbeeld Qualys SSL

1050
00:42:33.730 --> 00:42:35.510
Labs. Nou, en als je daar op

1051
00:42:35.510 --> 00:42:37.410
googelt, dan hoef je eigenlijk alleen maar

1052
00:42:39.330 --> 00:42:40.130
een domeinnaam

1053
00:42:40.130 --> 00:42:41.710
in te vullen. Je klikt op scan en je

1054
00:42:41.710 --> 00:42:43.530
krijgt een heel rapport terug van hoe het

1055
00:42:43.530 --> 00:42:45.710
ervoor staat. Nou, dus je kan zeg maar

1056
00:42:45.710 --> 00:42:47.750
zelf als ontwikkelaar, kan je al

1057
00:42:47.750 --> 00:42:49.850
met beperkte

1058
00:42:49.850 --> 00:42:52.190
kennis, kan je al best heel wat

1059
00:42:52.190 --> 00:42:53.930
basis security scan

1060
00:42:53.930 --> 00:42:55.450
zal uitvoeren.

1061
00:42:56.290 --> 00:42:57.650
En ja,

1062
00:42:57.690 --> 00:42:59.710
doe dat dan ook zeg maar. Wacht niet af tot de

1063
00:42:59.710 --> 00:43:01.690
security testen, de pen testen langs

1064
00:43:01.690 --> 00:43:03.490
komt of dat er wordt

1065
00:43:04.190 --> 00:43:04.730
ingehuurd.

1066
00:43:05.670 --> 00:43:08.250
Het is gewoon heel belangrijk. Ik denk het allerbelangrijkste

1067
00:43:08.250 --> 00:43:09.750
is als ontwikkelaar

1068
00:43:09.750 --> 00:43:11.750
is dat je bewust bent van

1069
00:43:14.030 --> 00:43:14.570
gebruikersinvoer.

1070
00:43:15.270 --> 00:43:15.710
Dus

1071
00:43:15.710 --> 00:43:17.850
gebruikersinvoer, wat een

1072
00:43:17.850 --> 00:43:19.610
gebruiker via zijn browser bijvoorbeeld allemaal

1073
00:43:19.610 --> 00:43:20.910
invoert, wat voor uploads,

1074
00:43:22.650 --> 00:43:23.570
dat kan

1075
00:43:23.570 --> 00:43:25.450
allemaal kwaaddadig zijn. Dus dat moet je allemaal

1076
00:43:25.450 --> 00:43:27.790
controleren voordat je dat verwerkt in je applicatie.

1077
00:43:28.530 --> 00:43:29.710
En op het moment dat je

1078
00:43:30.630 --> 00:43:31.990
gebruikersinvoer niet

1079
00:43:31.990 --> 00:43:33.790
adekwaat controleren of

1080
00:43:33.790 --> 00:43:35.670
ontschalig maakt als je dat weer

1081
00:43:35.670 --> 00:43:37.970
wil weergeven in de user interface.

1082
00:43:38.730 --> 00:43:40.050
Nou, dat opent

1083
00:43:40.050 --> 00:43:41.890
tal van injectie aanvallen

1084
00:43:43.310 --> 00:43:43.750
en

1085
00:43:43.750 --> 00:43:46.030
ja, dat kan ernstig afloden.

1086
00:43:46.170 --> 00:43:48.110
Dus je krijgt een e-mailadres, check of het een e-mailadres

1087
00:43:48.110 --> 00:43:49.890
is. Heb je een nummertje wat je

1088
00:43:49.890 --> 00:43:52.090
ontvangt, check of het een nummertje is.

1089
00:43:52.970 --> 00:43:53.890
En stel dat

1090
00:43:53.890 --> 00:43:55.930
een nummertje altijd een nummertje is

1091
00:43:55.930 --> 00:43:57.930
omdat dat geen gebruikersinvoer is, maar

1092
00:43:57.930 --> 00:43:59.970
wel altijd bijvoorbeeld in de URL staat

1093
00:43:59.970 --> 00:44:02.050
bijvoorbeeld een identifier van een database

1094
00:44:02.050 --> 00:44:03.930
record. Nou, een gebruiker

1095
00:44:03.930 --> 00:44:06.170
zou dat nooit hoeven te veranderen.

1096
00:44:06.330 --> 00:44:07.370
Dus als die

1097
00:44:07.370 --> 00:44:08.830
nummertje is,

1098
00:44:09.670 --> 00:44:11.310
maar een nummertje met een enkele

1099
00:44:11.310 --> 00:44:11.690
quote,

1100
00:44:13.670 --> 00:44:15.230
dan moet er een

1101
00:44:15.850 --> 00:44:16.830
alarmbelletje ergens afgaan.

1102
00:44:17.650 --> 00:44:17.930
Van hey,

1103
00:44:19.050 --> 00:44:21.510
er is iets afwijkends aan de hand.

1104
00:44:22.150 --> 00:44:22.830
Dat moet je loggen.

1105
00:44:23.930 --> 00:44:24.430
En dat

1106
00:44:25.450 --> 00:44:26.850
moet gewoon, zeg maar, je moet

1107
00:44:26.850 --> 00:44:28.950
ook een monitoring in je applicatie inbouwen.

1108
00:44:29.450 --> 00:44:30.850
Dus heel veel applicaties, software wordt zo

1109
00:44:30.850 --> 00:44:32.990
geschreven van de ideale

1110
00:44:32.990 --> 00:44:33.350
flow.

1111
00:44:34.870 --> 00:44:37.010
Ja, de happy flow, maar als die happy flow

1112
00:44:38.150 --> 00:44:39.470
net anders is,

1113
00:44:39.630 --> 00:44:41.010
wat eigenlijk nooit zou moeten optreden.

1114
00:44:41.810 --> 00:44:43.270
Nou, dan wil je daar wel feedback

1115
00:44:43.270 --> 00:44:44.730
voor inbouwen.

1116
00:44:44.970 --> 00:44:47.510
Dat kan soms vrij makkelijk in plaats van gewoon

1117
00:44:48.150 --> 00:44:49.110
een 500

1118
00:44:49.110 --> 00:44:51.210
foutmelding in je,

1119
00:44:51.210 --> 00:44:52.990
door je webserver laten wegschrijven.

1120
00:44:53.270 --> 00:44:55.250
Daar kan je er ook voor kiezen om dat applicatief,

1121
00:44:55.430 --> 00:44:57.290
zeg maar, net een

1122
00:44:57.290 --> 00:44:59.090
wrapper omheen te bouwen, die

1123
00:44:59.090 --> 00:45:01.010
dat in de database noteert en

1124
00:45:01.010 --> 00:45:02.910
bij een threshold, zeg maar, de beheerder even

1125
00:45:03.710 --> 00:45:04.190
beeldt.

1126
00:45:05.130 --> 00:45:05.890
Dus ja,

1127
00:45:06.050 --> 00:45:07.730
gewoon goed je input checken.

1128
00:45:08.130 --> 00:45:09.910
Zelf ook even verdiepen in hoe

1129
00:45:09.910 --> 00:45:12.070
kan je wat basis security testjes doen.

1130
00:45:14.350 --> 00:45:14.470
En

1131
00:45:14.470 --> 00:45:15.610
ja, dan

1132
00:45:16.450 --> 00:45:18.210
een leer van de

1133
00:45:18.210 --> 00:45:20.670
pen tester, zeg maar, die worden uitgevoerd.

1134
00:45:21.010 --> 00:45:22.370
En zorg dat je dat

1135
00:45:22.370 --> 00:45:23.650
meeneemt de volgende keer.

1136
00:45:24.710 --> 00:45:26.230
Ja, ik heb ooit een keer een

1137
00:45:26.230 --> 00:45:27.870
hele waardevolle tip geleerd van

1138
00:45:27.870 --> 00:45:29.550
een pen tester die

1139
00:45:30.390 --> 00:45:31.930
ja, we hadden op een gegeven moment

1140
00:45:31.930 --> 00:45:33.990
een systeem gemaakt waar je op een gegeven moment

1141
00:45:33.990 --> 00:45:35.850
data gewoon via een ID

1142
00:45:35.850 --> 00:45:37.210
zou kunnen ophalen.

1143
00:45:38.610 --> 00:45:40.070
Denk even aan vertrouwelijke informatie.

1144
00:45:41.970 --> 00:45:42.010
En

1145
00:45:42.010 --> 00:45:43.950
iets wat die penetration tester

1146
00:45:43.950 --> 00:45:45.850
ja, gewoon duidelijk

1147
00:45:45.850 --> 00:45:47.810
maakte was van hey, maar als ik

1148
00:45:47.810 --> 00:45:49.870
nu gebruik ID 1, en nu

1149
00:45:49.870 --> 00:45:52.030
kan ik ID 2 en dan zie ik

1150
00:45:52.030 --> 00:45:53.970
Jan Pietje Klaas zijn informatie.

1151
00:45:56.390 --> 00:45:57.990
ja, dan maakt het, in feite maakt

1152
00:45:57.990 --> 00:45:59.870
het dan ook niet uit welke automatische tool

1153
00:45:59.870 --> 00:46:02.110
je hebt gebruikt. Maar dit is gewoon

1154
00:46:02.110 --> 00:46:04.250
puur, ja noem het maar even verstandsgebruiken

1155
00:46:04.250 --> 00:46:06.150
dus security by design

1156
00:46:06.150 --> 00:46:07.590
achtige zaken. Dus als je

1157
00:46:07.590 --> 00:46:10.070
een softwarepakket gaat bouwen

1158
00:46:10.070 --> 00:46:11.970
dan moet je toch ergens ook in

1159
00:46:11.970 --> 00:46:14.250
je ontwerp rekening houden met dat het

1160
00:46:14.250 --> 00:46:15.490
ook zonder hacken.

1161
00:46:16.790 --> 00:46:18.030
Ja, technisch gesproken

1162
00:46:18.030 --> 00:46:20.030
is het de hacken. Je

1163
00:46:20.030 --> 00:46:21.490
probeert de autorisatie

1164
00:46:21.490 --> 00:46:23.730
controle te bypassen

1165
00:46:23.730 --> 00:46:25.770
door nummertjes, ID's op te vragen

1166
00:46:25.770 --> 00:46:27.900
die niet aan jouw account zijn gelinkt zeg maar.

1167
00:46:29.040 --> 00:46:30.240
Ja, het is zeker

1168
00:46:30.240 --> 00:46:31.860
absoluut hacken, het is ook strafbaar

1169
00:46:31.860 --> 00:46:33.660
maar het is heel laagdrempelig

1170
00:46:33.660 --> 00:46:35.780
dit kan iedereen doen zeg maar

1171
00:46:35.780 --> 00:46:37.940
als je het weet. Zeker als

1172
00:46:37.940 --> 00:46:40.240
het in zo'n nummertje in de adresbalk staat

1173
00:46:40.240 --> 00:46:41.900
dat is ja

1174
00:46:42.820 --> 00:46:43.980
toevallig nog

1175
00:46:43.980 --> 00:46:46.000
anderhalf maand geleden bij de blocker

1176
00:46:46.000 --> 00:46:47.980
had zo'n lek. Als je dan

1177
00:46:47.980 --> 00:46:49.780
je besteldetijs

1178
00:46:49.780 --> 00:46:52.150
in de browser ging opvragen

1179
00:46:52.720 --> 00:46:53.900
nou, daar stond daar

1180
00:46:53.900 --> 00:46:56.010
een bestel ID en er was een miljoen zoveel

1181
00:46:56.010 --> 00:46:57.930
en ja

1182
00:46:57.930 --> 00:46:59.990
toen heb ik daar min 1 gedaan

1183
00:47:00.570 --> 00:47:01.650
ja, kreeg je

1184
00:47:01.650 --> 00:47:03.930
een bestelling van iemand anders te zien

1185
00:47:03.930 --> 00:47:05.950
en ja, zo

1186
00:47:05.950 --> 00:47:08.130
zonder na schatting 700.000

1187
00:47:09.450 --> 00:47:09.970
bestellingen

1188
00:47:09.970 --> 00:47:11.350
kon je zo inzien

1189
00:47:11.350 --> 00:47:14.070
sinds een half jaar. Dus ja, dat is heel

1190
00:47:14.070 --> 00:47:15.510
laagdrempelig maar

1191
00:47:15.510 --> 00:47:18.010
je moet er wel echt een beetje denken van

1192
00:47:21.030 --> 00:47:21.950
wat zou iemand

1193
00:47:21.950 --> 00:47:23.890
kwaad kunnen zeg maar. En soms is het heel

1194
00:47:23.890 --> 00:47:26.190
simpel. Soms is hacken echt

1195
00:47:26.190 --> 00:47:27.570
of je helemaal niet gestudeerd wordt te hebben.

1196
00:47:27.730 --> 00:47:29.250
Een trucje kan al genoeg zijn.

1197
00:47:30.030 --> 00:47:31.670
Maar dat is wel een goeie zeg maar.

1198
00:47:32.130 --> 00:47:33.550
Is dit strafbaar zeg maar?

1199
00:47:35.130 --> 00:47:36.430
Ja, ongeautoriseerde toegang

1200
00:47:36.430 --> 00:47:38.290
tot computers is strafbaar.

1201
00:47:38.650 --> 00:47:40.230
Dus het hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn.

1202
00:47:41.130 --> 00:47:41.770
Nee, oké, maar

1203
00:47:41.770 --> 00:47:43.950
het ophogen zeg maar is net zo wat jij

1204
00:47:43.950 --> 00:47:46.130
zei van oké, ik verlaag mijn nummertje

1205
00:47:46.130 --> 00:47:48.090
en ik krijg de winkelman

1206
00:47:48.090 --> 00:47:50.070
van iemand anders te zien. Ja, de intentie

1207
00:47:50.070 --> 00:47:51.950
is wat daar in het verschil ook

1208
00:47:51.950 --> 00:47:53.770
gemaakt. Kijk, je kan natuurlijk

1209
00:47:53.770 --> 00:47:55.670
bij het intypen van een domeinnaam

1210
00:47:55.670 --> 00:47:57.950
kan je per ongeluk

1211
00:47:59.550 --> 00:47:59.950
een

1212
00:47:59.950 --> 00:48:01.630
verkeerd nummertje intikken en dan

1213
00:48:01.630 --> 00:48:03.530
zie je wat anders. Nou dan is dat een

1214
00:48:03.530 --> 00:48:05.770
foutje, dan ga je echt niet op veroordeeld worden.

1215
00:48:06.990 --> 00:48:07.770
Maar als je volgens

1216
00:48:07.770 --> 00:48:08.930
een scriptje schrijft,

1217
00:48:09.830 --> 00:48:12.250
wat 10.000 records gaat opvragen,

1218
00:48:12.630 --> 00:48:13.610
dat is toch denk ik bij de rechter

1219
00:48:13.610 --> 00:48:15.290
wat moeilijker uit te leggen dat dat per ongeluk

1220
00:48:15.290 --> 00:48:18.090
gegaan is. Volgens mij krijgt Saber

1221
00:48:18.090 --> 00:48:19.250
die krijgt het nu heel erg warm.

1222
00:48:19.250 --> 00:48:20.090
Nee, nee, nee, ja.

1223
00:48:21.630 --> 00:48:23.510
Het is goed dat ik er geen tijd meer voor heb.

1224
00:48:26.030 --> 00:48:26.790
Dus dat is,

1225
00:48:27.170 --> 00:48:28.830
nee maar goed, dat vind ik,

1226
00:48:29.690 --> 00:48:30.710
ik heb er altijd een beetje,

1227
00:48:31.050 --> 00:48:33.250
dat is waarschijnlijk omdat ik

1228
00:48:34.850 --> 00:48:35.650
in een andere

1229
00:48:35.650 --> 00:48:37.410
tijd zeg maar opgegroeid

1230
00:48:37.410 --> 00:48:39.110
ben tussen aanreizetekens. Ik had

1231
00:48:39.110 --> 00:48:41.130
zoiets van als je deur open staat en ik kan

1232
00:48:41.130 --> 00:48:42.770
naar binnen kijken,

1233
00:48:43.990 --> 00:48:45.290
ja dan wieze fout

1234
00:48:45.290 --> 00:48:46.090
is het dan zeg maar?

1235
00:48:46.610 --> 00:48:48.010
Ja, je gaat ook

1236
00:48:48.010 --> 00:48:50.190
niet bij iemand naar binnen lopen

1237
00:48:50.190 --> 00:48:52.230
zeg maar, alleen digitaal is dat

1238
00:48:52.230 --> 00:48:54.050
heel toegankelijk en

1239
00:48:54.050 --> 00:48:56.110
soms ook heel makkelijk en waarschijnlijk aan niemand die

1240
00:48:56.110 --> 00:48:56.590
het ziet.

1241
00:48:58.050 --> 00:49:00.390
Dus het gebeurt ook wel

1242
00:49:00.390 --> 00:49:01.890
veel zeg maar, wat

1243
00:49:01.890 --> 00:49:03.410
totaal niet gezien wordt.

1244
00:49:04.890 --> 00:49:06.310
En het is ook

1245
00:49:06.310 --> 00:49:07.590
redelijk onschuldig zeg maar,

1246
00:49:07.950 --> 00:49:10.350
zeker als het dan ook lukt. Je gaat zo'n nummertje veranderen,

1247
00:49:10.370 --> 00:49:11.510
het lukt.

1248
00:49:12.250 --> 00:49:14.090
Want ook als het niet lukt, zou dat zeg maar

1249
00:49:14.090 --> 00:49:15.750
een hackpoging, hackpogingen

1250
00:49:15.750 --> 00:49:17.770
is natuurlijk ook

1251
00:49:18.550 --> 00:49:19.890
strafbaar, zeg maar,

1252
00:49:20.010 --> 00:49:20.630
zo zien.

1253
00:49:22.810 --> 00:49:23.890
Ja, als je dan, als je het zeg maar

1254
00:49:23.890 --> 00:49:26.150
wel doet en je vraagt vijf

1255
00:49:26.150 --> 00:49:28.170
records op en daarna mail je

1256
00:49:28.170 --> 00:49:29.850
het bedrijf

1257
00:49:29.850 --> 00:49:31.810
ten goede trouw van hey,

1258
00:49:32.170 --> 00:49:33.370
je attendeert ze erop,

1259
00:49:34.170 --> 00:49:36.250
ja dan zal we weinig gebeuren

1260
00:49:36.250 --> 00:49:38.030
zeg maar. En tegenwoordig is

1261
00:49:38.030 --> 00:49:39.850
het ook zo, dat als stel

1262
00:49:39.850 --> 00:49:41.970
dat ze dan daarna de politie

1263
00:49:41.970 --> 00:49:43.970
aan geeft voor doen, dat

1264
00:49:43.970 --> 00:49:46.190
de rechter dat ook wel inmiddels

1265
00:49:46.790 --> 00:49:48.210
heb je ook al meer IZT

1266
00:49:48.210 --> 00:49:49.790
rechters die

1267
00:49:50.390 --> 00:49:52.130
dan wel zeggen van hey ja, je was

1268
00:49:52.130 --> 00:49:54.350
ten goede trouw ofzo, ja het is misschien strafbaar,

1269
00:49:54.370 --> 00:49:55.970
maar je hebt meteen

1270
00:49:57.390 --> 00:49:57.790
geholpen,

1271
00:49:58.130 --> 00:49:59.970
je hebt er geen misbruik van gemaakt, je hebt het niet

1272
00:49:59.970 --> 00:50:02.030
zomaar op internet gezet, zodat anderen daar

1273
00:50:02.030 --> 00:50:03.310
eventueel misbruik van konden maken.

1274
00:50:04.050 --> 00:50:05.950
Ja, dan zou je niet snel in de problemen

1275
00:50:05.950 --> 00:50:07.870
komen. Nee, precies, dat

1276
00:50:07.870 --> 00:50:10.010
is het ook een beetje. Kijk, juist

1277
00:50:10.010 --> 00:50:12.110
dit. Kijk, ik kan me nog voorstellen,

1278
00:50:12.650 --> 00:50:13.970
ja wij, wij allemaal hier,

1279
00:50:14.570 --> 00:50:16.050
ik denk heel veel van onze luisterhuis, die kunnen wel

1280
00:50:16.050 --> 00:50:18.230
voorstellen, oké, dat moet je niet doen, want ja,

1281
00:50:18.590 --> 00:50:19.730
grijs gebied, of juist niet

1282
00:50:20.230 --> 00:50:22.090
zwart gebied, of slecht gebied, laat

1283
00:50:22.090 --> 00:50:23.110
ik het zo zeggen.

1284
00:50:25.650 --> 00:50:26.030
En, hoe heet

1285
00:50:26.030 --> 00:50:27.910
het, maar diegene

1286
00:50:27.910 --> 00:50:29.910
zonder dat kompas, weet ik veel,

1287
00:50:30.190 --> 00:50:32.050
12 tot misschien zelfs

1288
00:50:32.050 --> 00:50:34.290
22, 23-jarige,

1289
00:50:34.930 --> 00:50:35.850
die zo, ja,

1290
00:50:35.970 --> 00:50:37.690
dat denken we, ja, hoezo? Dat kan toch?

1291
00:50:38.350 --> 00:50:39.990
Wat zie je nou schadelijk,

1292
00:50:40.370 --> 00:50:41.650
schadelijk aan, zeg maar.

1293
00:50:42.250 --> 00:50:43.350
Dus dat is wel,

1294
00:50:44.170 --> 00:50:45.310
ja, daar is wel iets waar

1295
00:50:45.310 --> 00:50:47.450
we iets mee moeten doen misschien,

1296
00:50:47.930 --> 00:50:49.670
qua educatie ofzo, want daar hebben we het

1297
00:50:49.670 --> 00:50:51.210
eerder natuurlijk over gehad.

1298
00:50:52.150 --> 00:50:53.270
Want ja, je maakt die fout makkelijk.

1299
00:50:53.530 --> 00:50:55.750
Ik kan me echt voorstellen dat mijn 14-jarige, ik,

1300
00:50:55.770 --> 00:50:57.470
denk, oh leuk, hey, ik download,

1301
00:50:57.790 --> 00:50:59.430
ik kom bij de blokken, nou, mooi,

1302
00:50:59.450 --> 00:51:01.450
ik kan alles, alle bestellingen,

1303
00:51:01.450 --> 00:51:03.550
oh, grappig, hier zit de bestelling van de buurvrouw,

1304
00:51:03.590 --> 00:51:05.190
en dat ik dan de vorige dag dat deel, zeg maar,

1305
00:51:05.990 --> 00:51:07.030
met de andere

1306
00:51:07.030 --> 00:51:07.670
klasgenoot.

1307
00:51:08.710 --> 00:51:10.850
Dus ja, dan zit je wel... Ja, klopt hoor.

1308
00:51:10.970 --> 00:51:13.310
Je ziet dat heel veel

1309
00:51:14.090 --> 00:51:15.050
hacks toch

1310
00:51:15.050 --> 00:51:16.870
terug te hellijden zijn aan

1311
00:51:16.870 --> 00:51:19.090
jonge mensen, pubertijd,

1312
00:51:19.390 --> 00:51:21.490
tot 25 jaar, zeg maar.

1313
00:51:22.750 --> 00:51:23.230
Die

1314
00:51:23.230 --> 00:51:25.390
weten soms nog niet goed wat,

1315
00:51:25.390 --> 00:51:27.070
ja, wat eigenlijk wel geoorloofd is

1316
00:51:27.070 --> 00:51:28.270
en niet geoorloofd.

1317
00:51:29.470 --> 00:51:31.230
En ja, die zien overal het gevaar

1318
00:51:31.230 --> 00:51:33.050
niet zo van in, die weten ook niet

1319
00:51:33.050 --> 00:51:35.050
wat de impact ook is.

1320
00:51:35.290 --> 00:51:37.330
Denk wel, komen er wel meer weg, een beetje

1321
00:51:37.330 --> 00:51:38.290
qua jongestreek.

1322
00:51:40.230 --> 00:51:41.190
En ja,

1323
00:51:41.250 --> 00:51:43.090
dat kan soms een tijdje goed gaan,

1324
00:51:43.150 --> 00:51:45.230
maar ja, de opsprong is ook niet te stil

1325
00:51:45.230 --> 00:51:47.290
blijven zitten. Dus die,

1326
00:51:47.290 --> 00:51:49.570
ja, die loopt wel steeds

1327
00:51:49.570 --> 00:51:51.050
sneller tegen

1328
00:51:51.790 --> 00:51:52.070
de lamp.

1329
00:51:54.070 --> 00:51:55.170
Maar ja, inderdaad

1330
00:51:55.170 --> 00:51:57.050
en dat is ook heel goed om juist die

1331
00:51:57.650 --> 00:51:59.070
beginnende hackers juist

1332
00:51:59.070 --> 00:52:01.210
wel goed te begeleiden, van ja, wat is nu eigenlijk

1333
00:52:01.690 --> 00:52:03.510
hoe moet je je gedragen op internet?

1334
00:52:03.750 --> 00:52:05.630
Wat is normaal? Eigenlijk gewoon

1335
00:52:06.890 --> 00:52:07.290
opvoeden.

1336
00:52:08.930 --> 00:52:09.730
Ja, precies.

1337
00:52:09.990 --> 00:52:11.170
Ja, dat is wat je eerder

1338
00:52:11.170 --> 00:52:13.330
zei, maar het is goed in deze situatie,

1339
00:52:13.350 --> 00:52:15.410
en niet omdat ik dat nou weer heel mooi oprakele,

1340
00:52:16.870 --> 00:52:17.270
maar

1341
00:52:17.270 --> 00:52:19.010
dit soort hacks, zeg maar,

1342
00:52:19.190 --> 00:52:21.310
die zijn heel, je kunt die heel

1343
00:52:21.310 --> 00:52:22.710
makkelijk doen, zeg maar. Dit is niet

1344
00:52:22.710 --> 00:52:25.210
oh, ik ben heel erg slim

1345
00:52:25.210 --> 00:52:26.790
iets aan het programmeren en ik heb een buffer

1346
00:52:26.790 --> 00:52:29.490
flow ergens gevonden. En daarmee ben ik

1347
00:52:29.490 --> 00:52:31.590
veel bedrijf in binnengekomen. Dan ben je echt

1348
00:52:31.590 --> 00:52:33.730
wel, ook als puber,

1349
00:52:33.850 --> 00:52:35.330
denk ik wel wat je aan het doen bent.

1350
00:52:35.510 --> 00:52:37.350
Dat is niet, ja, oh, ik heb dat

1351
00:52:37.350 --> 00:52:39.410
prongelijk gedaan. Terwijl zoiets als

1352
00:52:39.410 --> 00:52:41.270
dit, dat is makkelijk,

1353
00:52:41.390 --> 00:52:42.950
de fout is makkelijk gemaakt, zeg maar.

1354
00:52:43.390 --> 00:52:45.370
Dus dat is wel

1355
00:52:45.370 --> 00:52:46.510
belangrijk dat we daar iets mee doen.

1356
00:52:47.030 --> 00:52:49.250
Je ziet ook wel, ook

1357
00:52:49.250 --> 00:52:51.970
beginnende security-onderzoekers die dan

1358
00:52:51.970 --> 00:52:53.350
zo'n lek

1359
00:52:53.350 --> 00:52:55.290
gevonden hebben met een oplopende nummertje,

1360
00:52:55.430 --> 00:52:57.710
dat die dan voor de gein

1361
00:52:57.710 --> 00:52:59.450
even alles downloaden,

1362
00:52:59.550 --> 00:53:01.490
geïnteresseerd zijn en denken van ja,

1363
00:53:01.550 --> 00:53:04.110
maar ik ga het wel melden. En dan vervolgens

1364
00:53:04.110 --> 00:53:05.530
melden ze dat en het hele

1365
00:53:05.530 --> 00:53:07.510
bedrijf op paniek, want iemand heeft de hele data

1366
00:53:07.510 --> 00:53:09.790
bezig in handen en dan denkt de

1367
00:53:09.790 --> 00:53:11.590
hacker van ja, ja, maar ik ga het,

1368
00:53:11.590 --> 00:53:13.390
ik heb het weer verwijderd ofzo, het was gewoon even

1369
00:53:13.390 --> 00:53:15.730
leuk, ik kijk of het kon. Maar aan de

1370
00:53:15.730 --> 00:53:18.070
andere kant is totale paniek ontstaan en

1371
00:53:18.070 --> 00:53:19.550
ja, je komt

1372
00:53:19.550 --> 00:53:21.670
binnen met een heel onprettig

1373
00:53:21.670 --> 00:53:23.350
bericht, dus het vertrouwen is er, is er

1374
00:53:24.030 --> 00:53:24.430
weinig.

1375
00:53:25.370 --> 00:53:26.390
Ja, ja,

1376
00:53:26.490 --> 00:53:28.730
daar staan veel mensen niet bij

1377
00:53:28.730 --> 00:53:30.310
stil, zeg maar.

1378
00:53:33.470 --> 00:53:34.730
Nou, ik had

1379
00:53:34.730 --> 00:53:36.490
trouwens ook nog een vraag over, je hebt het

1380
00:53:36.490 --> 00:53:37.310
net over vertrouwen.

1381
00:53:39.050 --> 00:53:40.470
Ik heb je

1382
00:53:41.130 --> 00:53:42.430
aflevering op 3FM

1383
00:53:43.370 --> 00:53:44.370
geluisterd en ook gezien

1384
00:53:44.370 --> 00:53:46.590
op YouTube. Dat vond ik wel een interessant

1385
00:53:46.590 --> 00:53:48.530
onderwerp om misschien ook in deze podcast

1386
00:53:48.530 --> 00:53:49.730
even kort over te hebben.

1387
00:53:51.930 --> 00:53:52.450
Waar die

1388
00:53:52.450 --> 00:53:54.050
aflevering over ging, dat ging over

1389
00:53:54.050 --> 00:53:55.290
spionage software

1390
00:53:56.230 --> 00:53:58.450
en dan voornamelijk om

1391
00:53:59.130 --> 00:53:59.610
ja,

1392
00:54:01.730 --> 00:54:02.450
werknemers

1393
00:54:02.450 --> 00:54:04.410
in de gaten te houden.

1394
00:54:05.270 --> 00:54:06.210
Kun je daar iets meer over

1395
00:54:06.210 --> 00:54:08.310
vertellen? Waar ging het

1396
00:54:08.310 --> 00:54:10.230
onderwerp over en wat vond je ervan?

1397
00:54:11.470 --> 00:54:12.450
Ja, ja, dat was

1398
00:54:13.230 --> 00:54:14.050
vorige week,

1399
00:54:14.190 --> 00:54:16.130
er was een vakbond

1400
00:54:16.130 --> 00:54:18.370
CNV die had een rondvraag gedaan

1401
00:54:18.370 --> 00:54:20.830
onder 1200 leden

1402
00:54:20.830 --> 00:54:23.330
en daaruit bleef dat 14%

1403
00:54:23.330 --> 00:54:24.910
aangaf dat

1404
00:54:25.610 --> 00:54:26.230
werkgevers

1405
00:54:26.230 --> 00:54:28.670
een soort van spionage software

1406
00:54:28.670 --> 00:54:30.590
geïnstalleerd hadden op hun

1407
00:54:30.590 --> 00:54:32.550
laptops, om ze alle

1408
00:54:32.550 --> 00:54:34.650
thuiswerkers in de gaten te kunnen houden

1409
00:54:34.650 --> 00:54:36.690
of ze wel echt aan het werk waren.

1410
00:54:38.410 --> 00:54:38.690
En ja,

1411
00:54:38.970 --> 00:54:39.210
14,

1412
00:54:41.230 --> 00:54:42.470
ja, 14%,

1413
00:54:42.470 --> 00:54:44.170
dat was best veel.

1414
00:54:45.910 --> 00:54:46.730
En ja, je zag

1415
00:54:46.730 --> 00:54:48.390
ook wel dat sinds

1416
00:54:48.390 --> 00:54:50.550
corona afgelopen jaar.

1417
00:54:50.610 --> 00:54:52.470
Iedereen is wie kan is gaan

1418
00:54:53.310 --> 00:54:54.490
thuiswerken. Ja, en

1419
00:54:54.490 --> 00:54:56.370
dat was vroeger was dat best wel

1420
00:54:56.370 --> 00:54:58.450
een gevecht om te mogen thuiswerken.

1421
00:54:58.970 --> 00:55:00.790
Zeker in de meer controleerende

1422
00:55:00.790 --> 00:55:02.690
controleerende managers die

1423
00:55:02.690 --> 00:55:04.390
die dachten allemaal, ja, ze doen allemaal niks.

1424
00:55:05.930 --> 00:55:06.330
En

1425
00:55:06.790 --> 00:55:08.290
ja, nu dan toch iedereen.

1426
00:55:08.510 --> 00:55:10.350
Dus men ziet dat vanuit

1427
00:55:10.350 --> 00:55:12.330
de werkgevers dat best wel, ja,

1428
00:55:12.410 --> 00:55:14.150
men wil daar meer grip op hebben, meer controle.

1429
00:55:15.010 --> 00:55:16.130
En ja, blijkbaar

1430
00:55:16.130 --> 00:55:18.570
heeft dat geleid dat steeds meer

1431
00:55:18.570 --> 00:55:20.350
werkgevers spionage software

1432
00:55:20.350 --> 00:55:21.990
is gekocht en geïnstalleerd.

1433
00:55:22.690 --> 00:55:24.130
En ja, dat werd een beetje duidelijk.

1434
00:55:25.150 --> 00:55:26.570
Ik schrok daar zelf ook wel

1435
00:55:26.570 --> 00:55:28.250
van. Ik vond het best best veel

1436
00:55:29.310 --> 00:55:29.810
14%.

1437
00:55:30.430 --> 00:55:32.630
En toen heb ik me ook even wat meer

1438
00:55:32.630 --> 00:55:33.810
in verdiept.

1439
00:55:34.410 --> 00:55:36.240
En je ziet dat het wel veel meer

1440
00:55:37.310 --> 00:55:38.090
dat soort software

1441
00:55:38.090 --> 00:55:40.050
gebruikt wordt bij

1442
00:55:40.050 --> 00:55:41.950
bedrijven die wat meer

1443
00:55:41.950 --> 00:55:44.070
fabrieksmatige werk doen, zoals bijvoorbeeld

1444
00:55:44.070 --> 00:55:46.630
callcenters waarin je

1445
00:55:46.630 --> 00:55:48.350
binnen gezette werktijden

1446
00:55:48.350 --> 00:55:50.050
een bepaalde workload

1447
00:55:50.050 --> 00:55:52.330
te verwachten hebt dat je die

1448
00:55:53.210 --> 00:55:54.010
verwerkt.

1449
00:55:55.450 --> 00:55:55.970
En ja,

1450
00:55:56.230 --> 00:55:58.170
dat kun je een stuk meer

1451
00:55:58.170 --> 00:55:59.630
meten, zeg maar.

1452
00:56:00.190 --> 00:56:01.850
Dus je ziet dat...

1453
00:56:01.850 --> 00:56:03.650
En bij software development bedrijven?

1454
00:56:06.090 --> 00:56:08.230
Ja, ja, daar zie je dat volgens mij

1455
00:56:08.230 --> 00:56:09.730
een stuk minder

1456
00:56:09.730 --> 00:56:11.910
waar denk ik

1457
00:56:11.910 --> 00:56:13.630
wel weer veel meer op

1458
00:56:13.630 --> 00:56:15.750
gelet wordt bij softwarebedrijven

1459
00:56:15.750 --> 00:56:17.670
is van ben je online

1460
00:56:17.670 --> 00:56:19.390
op de chat app?

1461
00:56:20.890 --> 00:56:21.370
Als iemand

1462
00:56:21.710 --> 00:56:24.070
staat en is al twee uur alwezig,

1463
00:56:24.070 --> 00:56:25.730
dan denk je zo, die is de lange lunchspous

1464
00:56:26.790 --> 00:56:27.310
gehad.

1465
00:56:28.990 --> 00:56:29.630
Ja, en

1466
00:56:30.230 --> 00:56:31.950
ja, kijk, zeker bij de

1467
00:56:31.950 --> 00:56:33.790
creatievere beroepen

1468
00:56:33.790 --> 00:56:35.450
is het werk gewoon een stuk

1469
00:56:35.450 --> 00:56:37.350
minder meetbaar, want je kan ook gewoon

1470
00:56:37.350 --> 00:56:38.690
een telefoon in het overleg hebben.

1471
00:56:38.690 --> 00:56:40.930
Je kan gewoon de hele dag

1472
00:56:40.930 --> 00:56:42.230
in vergadering zitten.

1473
00:56:43.130 --> 00:56:45.010
En dan gebruik je je toetsenbord

1474
00:56:45.010 --> 00:56:46.710
niet zoveel, want dat soort spionages

1475
00:56:46.710 --> 00:56:48.030
software, ja, wat doet dat dan?

1476
00:56:48.510 --> 00:56:51.050
Dat registreert aantal toetsaanslagen

1477
00:56:51.050 --> 00:56:52.790
per minuut, per uur,

1478
00:56:52.990 --> 00:56:54.550
aantal muisbewegingen,

1479
00:56:54.670 --> 00:56:56.150
hoeveel mailtjes je getypt hebt,

1480
00:56:56.850 --> 00:56:58.710
hoeveel websites je bezocht hebt, soms ook

1481
00:56:58.710 --> 00:57:00.270
welke websites je bezocht hebt.

1482
00:57:00.770 --> 00:57:02.830
Welke website categorie is de nieuwsite?

1483
00:57:02.950 --> 00:57:03.850
Is het sociale media?

1484
00:57:04.850 --> 00:57:06.690
Heb je WhatsApp? Heb je lopen WhatsApp?

1485
00:57:06.690 --> 00:57:08.130
Hoe lang dan?

1486
00:57:09.310 --> 00:57:10.570
Dat gaat best wel

1487
00:57:10.570 --> 00:57:12.550
ver. Amerikaanse software, die gaat

1488
00:57:12.550 --> 00:57:14.790
nog een stuk verder, want daar is de wetgeving

1489
00:57:15.310 --> 00:57:16.650
in het voordeel van bedrijven.

1490
00:57:16.770 --> 00:57:18.510
Daar mocht je soms ook gewoon

1491
00:57:18.510 --> 00:57:20.370
screenen, mag je ook gewoon met de camera

1492
00:57:21.990 --> 00:57:22.470
soms

1493
00:57:22.470 --> 00:57:23.670
foto's maken.

1494
00:57:25.170 --> 00:57:26.370
Dat gaat echt heel

1495
00:57:26.370 --> 00:57:26.830
ver.

1496
00:57:28.470 --> 00:57:30.370
Gelukkig hoor, en zie ik het zelf in mijn

1497
00:57:30.370 --> 00:57:31.850
omgeving een stuk

1498
00:57:32.790 --> 00:57:34.630
minder. Ik ken niet heel veel bedrijven

1499
00:57:34.630 --> 00:57:36.050
die dat gebruiken.

1500
00:57:36.610 --> 00:57:38.670
Ik denk ook niet dat heel veel bedrijven daar heel transparant

1501
00:57:38.670 --> 00:57:40.990
over zijn, want dat is best wel

1502
00:57:40.990 --> 00:57:42.710
een motie van wantrouwen als je

1503
00:57:42.710 --> 00:57:44.450
dat soort software installeert, en ik denk dat

1504
00:57:44.450 --> 00:57:46.750
heel veel werknemers daar echt niet op zitten

1505
00:57:46.750 --> 00:57:48.710
te wachten. Als je weet

1506
00:57:49.150 --> 00:57:50.650
dat je gemonitord wordt, ga

1507
00:57:50.650 --> 00:57:52.790
je ook anders gedragen, en dan ga je ook wel

1508
00:57:53.430 --> 00:57:54.630
dingen verzinnen om

1509
00:57:56.410 --> 00:57:56.850
daar

1510
00:57:56.850 --> 00:57:58.630
weerstand tegen te bieden.

1511
00:58:01.150 --> 00:58:02.030
Dus ja,

1512
00:58:02.030 --> 00:58:04.770
het ziet het wel steeds meer.

1513
00:58:05.630 --> 00:58:06.310
Maar er is ook weer dingen

1514
00:58:06.310 --> 00:58:08.430
te omzeilen. Je hebt bijvoorbeeld

1515
00:58:08.430 --> 00:58:10.010
een bekend product

1516
00:58:10.010 --> 00:58:11.910
is een mouse jiggler,

1517
00:58:12.250 --> 00:58:13.970
en dat is een soort USB-apparaatje

1518
00:58:13.970 --> 00:58:16.190
dat telkens je muis 2 pixels

1519
00:58:16.190 --> 00:58:17.890
heen en weer schuift.

1520
00:58:19.190 --> 00:58:20.290
Zodat je online

1521
00:58:20.290 --> 00:58:21.930
status continu online blijft,

1522
00:58:22.190 --> 00:58:24.080
en ook je schermbeveiliging

1523
00:58:24.810 --> 00:58:25.950
niet actief

1524
00:58:25.950 --> 00:58:26.230
wordt.

1525
00:58:28.210 --> 00:58:29.530
Dus ja,

1526
00:58:29.530 --> 00:58:31.910
je hebt een soort kat-en-muis spel, zeg maar.

1527
00:58:32.170 --> 00:58:33.290
Ja, precies, dat krijg je dan.

1528
00:58:33.550 --> 00:58:35.570
Ik heb ook gewoon de hele tijd een video filmpje op

1529
00:58:35.570 --> 00:58:36.270
mijn webcam

1530
00:58:37.930 --> 00:58:38.290
gedraaid.

1531
00:58:39.650 --> 00:58:40.990
Maar dat is wel een grap,

1532
00:58:41.070 --> 00:58:43.230
hoor je dat? Dat is wel een grap, want

1533
00:58:43.230 --> 00:58:45.390
ik had dat item langsgekomen.

1534
00:58:45.770 --> 00:58:48.910
Ja, sorry, ik heb het niet

1535
00:58:48.910 --> 00:58:49.510
in verdiept,

1536
00:58:49.690 --> 00:58:51.130
zou ik het zo zeggen, want het was even,

1537
00:58:51.210 --> 00:58:53.470
ik had even andere prioriteiten, maar ik

1538
00:58:53.470 --> 00:58:54.990
hoorde ook, en dat had ik,

1539
00:58:55.370 --> 00:58:57.210
ik weet niet, BNR ofzo,

1540
00:58:57.210 --> 00:58:59.450
ging over, ook bij studenten, zeg maar.

1541
00:59:00.090 --> 00:59:00.830
En daar is het blijkbaar,

1542
00:59:01.370 --> 00:59:02.810
en daar is het erger. Ja, daar heb je

1543
00:59:02.810 --> 00:59:04.330
de zogenaamde Proctor software.

1544
00:59:05.070 --> 00:59:07.250
En omdat al die studenten nu thuis hun toetsen

1545
00:59:08.410 --> 00:59:08.750
moeten doen,

1546
00:59:09.810 --> 00:59:11.150
ja, dat is

1547
00:59:11.150 --> 00:59:13.650
heel eng voor opleidingen,

1548
00:59:13.650 --> 00:59:15.110
want die hebben totaal geen idee

1549
00:59:15.110 --> 00:59:17.290
wat er over studieboeken bij iemand thuis

1550
00:59:17.290 --> 00:59:17.930
liggen.

1551
00:59:18.970 --> 00:59:21.090
Dus daar hebben ze bedacht naar, dan moeten we Proctor

1552
00:59:21.090 --> 00:59:23.410
software overal bij studenten installeren.

1553
00:59:23.790 --> 00:59:25.070
En zonder die

1554
00:59:25.070 --> 00:59:26.810
spionage software van

1555
00:59:26.810 --> 00:59:28.970
je opleiding mag je de toetsen niet doen.

1556
00:59:29.290 --> 00:59:30.350
Dus dan zak je gewoon.

1557
00:59:31.490 --> 00:59:32.630
En die spionage software

1558
00:59:32.630 --> 00:59:34.710
moet je dan op je privé laptop,

1559
00:59:34.830 --> 00:59:36.610
privé computer installeren.

1560
00:59:37.630 --> 00:59:39.110
En die houdt dan alles in de gaten.

1561
00:59:40.030 --> 00:59:41.070
Die houdt,

1562
00:59:41.470 --> 00:59:42.990
als je een toets hebt,

1563
00:59:43.310 --> 00:59:44.570
dan gaat je webcam aan,

1564
00:59:44.810 --> 00:59:46.150
dan gaat je microfoon aan,

1565
00:59:46.470 --> 00:59:48.450
dan worden alle lopende processen

1566
00:59:49.070 --> 00:59:50.630
in de gaten gehouden, er zit een

1567
00:59:50.630 --> 00:59:52.390
continu dataverbinding met de cloud.

1568
00:59:53.970 --> 00:59:54.630
Je wordt,

1569
00:59:54.630 --> 00:59:56.370
alles wordt gescreened, zeg maar.

1570
00:59:56.510 --> 00:59:58.210
Je wordt helemaal doorgelicht.

1571
00:59:58.590 --> 01:00:00.370
Nou, ik zou er helemaal

1572
01:00:00.970 --> 01:00:02.050
paranoïde van worden,

1573
01:00:02.150 --> 01:00:03.670
als mij dat zou overkomen.

1574
01:00:04.510 --> 01:00:06.690
Ik zou daar een heel aparte laptop voor

1575
01:00:06.690 --> 01:00:07.830
instellen, zeg maar.

1576
01:00:09.190 --> 01:00:10.270
Nou ja, goed, als je de luxe

1577
01:00:10.270 --> 01:00:12.410
er dus hebt, ik kan me voorstellen dat studenten niet per se...

1578
01:00:12.410 --> 01:00:14.070
Nee, nee, precies. En die denken van nou,

1579
01:00:14.110 --> 01:00:16.810
het is misschien ook wel te vertrouwen.

1580
01:00:17.850 --> 01:00:18.390
Maar ja,

1581
01:00:18.390 --> 01:00:20.550
wat ook wel erg is, op het moment dat

1582
01:00:20.550 --> 01:00:23.050
ja, het is ook je hele, in de studentenkamer,

1583
01:00:23.170 --> 01:00:24.970
wat eigenlijk een student, voor een

1584
01:00:24.970 --> 01:00:26.650
student is een kamer is een huis.

1585
01:00:27.730 --> 01:00:28.170
En

1586
01:00:28.170 --> 01:00:30.610
voor als achterkant van

1587
01:00:30.610 --> 01:00:32.650
je moet een soort 360 graden

1588
01:00:33.150 --> 01:00:34.590
filmpje maken van waar je zit.

1589
01:00:34.830 --> 01:00:36.670
Of er niet ergens stiekem een boek verstopt

1590
01:00:36.670 --> 01:00:37.030
zit.

1591
01:00:38.530 --> 01:00:40.550
En op het moment dat het niet helemaal goed gaat, of je

1592
01:00:40.550 --> 01:00:42.730
laat niet alles zien, dan word je alsnog achteraf

1593
01:00:42.730 --> 01:00:44.710
word je, krijg je

1594
01:00:44.710 --> 01:00:46.690
een onvoldoende van ja, het was een zwart

1595
01:00:47.310 --> 01:00:47.910
zwart gat.

1596
01:00:47.910 --> 01:00:49.930
We kunnen niet uitsluiten dat daar een

1597
01:00:49.930 --> 01:00:52.250
studieboek lag, dus we geven je een onvoldoende.

1598
01:00:52.950 --> 01:00:54.290
Of ja, de internetverbinding

1599
01:00:54.290 --> 01:00:56.010
was slecht, wifi was slecht, het

1600
01:00:56.010 --> 01:00:57.790
viel er even uit. Ja.

1601
01:00:58.870 --> 01:00:59.370
Of

1602
01:00:59.910 --> 01:01:01.610
we horen geluiden op de achtergrond.

1603
01:01:01.850 --> 01:01:03.750
Dat je huisgenoten lopen te cater bijvoorbeeld.

1604
01:01:03.790 --> 01:01:04.990
Ja, krijg je ook een onvoldoende.

1605
01:01:07.190 --> 01:01:08.370
Dus dat gaat

1606
01:01:08.370 --> 01:01:09.630
echt heel

1607
01:01:09.630 --> 01:01:10.130
ver.

1608
01:01:12.030 --> 01:01:12.430
Ja.

1609
01:01:13.110 --> 01:01:15.930
Ik heb toevallig ook een

1610
01:01:15.930 --> 01:01:18.310
truc samen gedaan met ProcterU.

1611
01:01:18.590 --> 01:01:19.670
Ik weet niet of je dat iets zegt.

1612
01:01:20.150 --> 01:01:20.830
Nee, die kan ik niet.

1613
01:01:21.710 --> 01:01:24.030
Dat is ook een software

1614
01:01:24.030 --> 01:01:25.510
pakket dat installeer je op Chrome.

1615
01:01:26.850 --> 01:01:27.530
En ja, weet je,

1616
01:01:27.570 --> 01:01:30.330
ik moest gewoon een certificaat halen.

1617
01:01:31.050 --> 01:01:32.070
Ja, ik heb dat dan wel

1618
01:01:32.070 --> 01:01:33.930
gedaan. Ik ben misschien een

1619
01:01:33.930 --> 01:01:35.650
van die studenten die dan dacht van ja,

1620
01:01:35.670 --> 01:01:38.170
hoe erg zal het zijn. Maar je laat me wel even

1621
01:01:38.170 --> 01:01:39.790
trekken. Je moet gewoon meedoen, anders

1622
01:01:39.790 --> 01:01:41.810
krijg je het certificaat niet tegenwoordig.

1623
01:01:41.950 --> 01:01:43.830
Je hebt eigenlijk geen keus.

1624
01:01:43.830 --> 01:01:45.750
Nee, klopt. En ja,

1625
01:01:45.870 --> 01:01:47.330
het is helemaal waar wat je zegt hoor.

1626
01:01:47.410 --> 01:01:49.370
Dus je wordt echt gebeld door een of

1627
01:01:49.370 --> 01:01:51.270
ander Amerikaan die dan,

1628
01:01:51.270 --> 01:01:52.870
die komt dan bij je binnen.

1629
01:01:53.310 --> 01:01:55.510
En die vraag je dan van hey, kan je

1630
01:01:55.510 --> 01:01:57.430
je toestemming even geven dat ik over

1631
01:01:57.430 --> 01:01:59.210
je computer kan besturen?

1632
01:01:59.310 --> 01:02:01.610
En dan zie je inderdaad je camera aangaan.

1633
01:02:02.570 --> 01:02:03.770
En dan stelt die ook in dat

1634
01:02:03.770 --> 01:02:05.610
die, ja, die screenshot

1635
01:02:05.610 --> 01:02:07.630
zet die dan uit. Dat zag ik dan

1636
01:02:07.630 --> 01:02:09.150
wel gelukkig dat die dat gewoon voor me deed.

1637
01:02:10.830 --> 01:02:11.630
En notifications

1638
01:02:11.630 --> 01:02:13.670
zetten die dan uit. Ik moest zelfs

1639
01:02:14.470 --> 01:02:16.010
inderdaad op een speciale

1640
01:02:16.010 --> 01:02:17.010
positie gaan zitten.

1641
01:02:17.550 --> 01:02:19.710
Dat hij de deur kon zien van de camera.

1642
01:02:21.730 --> 01:02:23.770
En ik moest mijn bril afdoen

1643
01:02:23.770 --> 01:02:25.590
en dan ook echt in de camera laten zien

1644
01:02:25.590 --> 01:02:27.270
dat ik geen camera's in mijn bril had.

1645
01:02:28.130 --> 01:02:29.710
M'n horloge moest

1646
01:02:29.710 --> 01:02:30.110
af.

1647
01:02:31.830 --> 01:02:33.750
Hij wilde in m'n oor kijken.

1648
01:02:34.130 --> 01:02:35.590
Dus in de camera kan je in m'n

1649
01:02:35.590 --> 01:02:37.230
linkeroor, in je rechtoor, weet je wel,

1650
01:02:37.310 --> 01:02:39.330
om te kijken of er geen headphones zitten.

1651
01:02:39.330 --> 01:02:42.290
Je wordt helemaal fysiek

1652
01:02:42.290 --> 01:02:44.630
en digitaal doorgelicht.

1653
01:02:46.310 --> 01:02:47.950
Ook dat is weer te omzeilen,

1654
01:02:48.110 --> 01:02:49.330
want je hebt zeg maar

1655
01:02:50.130 --> 01:02:52.290
een soort hardware apparaatje

1656
01:02:52.290 --> 01:02:53.450
wat je tussen

1657
01:02:53.450 --> 01:02:55.470
een monitorkabel

1658
01:02:55.470 --> 01:02:57.510
en een computer kan

1659
01:02:57.510 --> 01:02:59.750
inklikken. En die is dan

1660
01:02:59.750 --> 01:03:01.230
met wifi uitgerust.

1661
01:03:01.430 --> 01:03:03.390
En daar kan je zeg maar heimelijk via

1662
01:03:03.390 --> 01:03:05.790
wifi je monitorsignaal dupliceren

1663
01:03:05.790 --> 01:03:07.550
en naar iemand anders doorsturen

1664
01:03:07.550 --> 01:03:09.050
die dan realtime kan meekijken.

1665
01:03:09.250 --> 01:03:11.530
Dat detecteert dit proctor software helemaal niet.

1666
01:03:12.670 --> 01:03:13.510
En vervolgens kan je

1667
01:03:13.510 --> 01:03:15.330
een mobieltje op trillofunctie

1668
01:03:15.330 --> 01:03:17.290
in je broek zetten.

1669
01:03:17.770 --> 01:03:19.250
En dan kan je zeg, ik wil de mensen

1670
01:03:19.250 --> 01:03:21.190
niet op idee brengen, maar...

1671
01:03:21.190 --> 01:03:22.510
Nou ja, bij deze.

1672
01:03:23.490 --> 01:03:26.010
Maar dat is dan mijn headset die dan weer helemaal

1673
01:03:26.010 --> 01:03:27.850
ja, hoe ga je dit systeem omzeilen?

1674
01:03:28.070 --> 01:03:29.670
Nou ja, dit soort manieren.

1675
01:03:30.450 --> 01:03:31.410
En dat gaan ze dan

1676
01:03:31.410 --> 01:03:33.330
niet doorhebben. Dus het is ook maar de vraag

1677
01:03:33.330 --> 01:03:35.430
zeg maar van dit soort spionage

1678
01:03:35.430 --> 01:03:37.230
dingen van

1679
01:03:37.230 --> 01:03:39.430
hoe, ja

1680
01:03:40.150 --> 01:03:41.370
moet je niet gewoon

1681
01:03:41.370 --> 01:03:43.730
iets verzinnen waardoor je

1682
01:03:43.730 --> 01:03:45.630
op een andere manier een toets aflegt.

1683
01:03:46.150 --> 01:03:47.330
Want het is zo invasief

1684
01:03:47.330 --> 01:03:49.070
in je privacy en in je security.

1685
01:03:50.170 --> 01:03:51.510
Dan denk ik, ja, je moet dan

1686
01:03:51.510 --> 01:03:53.290
als toetsinstans misschien wat

1687
01:03:53.290 --> 01:03:55.690
creatiever zijn met een oplossing

1688
01:03:55.690 --> 01:03:57.410
verzinnen. Laat iemand een werkstuk

1689
01:03:57.410 --> 01:03:59.470
maken. Laat iemand binnen

1690
01:03:59.470 --> 01:04:01.510
24 uur iets

1691
01:04:01.510 --> 01:04:03.090
opstellen ofzo.

1692
01:04:03.890 --> 01:04:05.570
Ja, en dan de

1693
01:04:05.570 --> 01:04:07.250
vragen overstellen, weet je wel, om te kijken

1694
01:04:07.250 --> 01:04:09.050
of het authentieke is. Ja,

1695
01:04:09.230 --> 01:04:10.990
doe een videocall ofzo

1696
01:04:10.990 --> 01:04:13.110
met iemand. Dus

1697
01:04:13.110 --> 01:04:15.470
er zijn allerlei andere oplossingen

1698
01:04:15.470 --> 01:04:17.070
ook wel die veel minder intrusive

1699
01:04:17.070 --> 01:04:19.270
zijn. Alleen dat

1700
01:04:19.270 --> 01:04:20.950
vergt gewoon een hele andere aanpak.

1701
01:04:21.030 --> 01:04:23.090
Dit ligt gewoon vrij voor de hand en

1702
01:04:23.090 --> 01:04:24.890
iedereen accepteert het want je hebt geen keus.

1703
01:04:25.770 --> 01:04:26.590
Ja, precies.

1704
01:04:27.730 --> 01:04:28.870
Maar dat was het hoor.

1705
01:04:29.190 --> 01:04:30.810
Eerste wat ik dacht ook, ik denk van

1706
01:04:30.810 --> 01:04:32.830
oh jee, zolang die maar m'n computer

1707
01:04:32.830 --> 01:04:34.790
niet gaat hacken. Maar ja, je moet wel

1708
01:04:34.790 --> 01:04:36.910
want ik wil die certificaat natuurlijk halen.

1709
01:04:37.190 --> 01:04:38.890
Ja, heb je het wel weer gede-installeerd?

1710
01:04:40.970 --> 01:04:42.030
Toen werd het stil.

1711
01:04:43.290 --> 01:04:44.050
Ja, precies.

1712
01:04:44.590 --> 01:04:46.750
Er gebeurt wel iets met deze

1713
01:04:46.750 --> 01:04:47.870
opname ineens.

1714
01:04:48.510 --> 01:04:49.990
Ja, precies.

1715
01:04:50.470 --> 01:04:51.690
Ze zijn aan het meeluisteren. Het is wel een goeie.

1716
01:04:52.250 --> 01:04:54.410
Ik herinner me ook, wat jij zegt Kishen,

1717
01:04:54.550 --> 01:04:56.710
ik weet niet of dat die Proctor software, ik heb het ook één keer

1718
01:04:56.710 --> 01:04:57.870
een certificaat

1719
01:05:01.190 --> 01:05:02.510
en dan moest ik het ook doen.

1720
01:05:02.610 --> 01:05:03.410
Maar het was niet zo streng

1721
01:05:03.410 --> 01:05:05.250
zoals jij zegt, dat je met je oren

1722
01:05:05.250 --> 01:05:06.070
en alles moet laten zien.

1723
01:05:06.630 --> 01:05:07.990
Ik weet wel dat die software toen,

1724
01:05:08.210 --> 01:05:10.050
dus dit is al wel een jaartje of 4

1725
01:05:10.850 --> 01:05:12.330
geleden, daar was het

1726
01:05:12.330 --> 01:05:14.210
volgens mij ook, als er

1727
01:05:14.210 --> 01:05:15.330
een examen ja,

1728
01:05:16.970 --> 01:05:18.330
nog, hoe zeg je dat,

1729
01:05:18.590 --> 01:05:19.790
gevoeliger was, dan had je ook

1730
01:05:19.790 --> 01:05:21.030
dat je twee webcams moest hebben.

1731
01:05:21.230 --> 01:05:22.890
Dus eentje waar ze jou konden zien

1732
01:05:22.890 --> 01:05:25.030
en de andere, daar moest je je full body,

1733
01:05:25.030 --> 01:05:27.050
dus je moest je helemaal kunnen zien

1734
01:05:27.050 --> 01:05:28.730
zeg maar, zodat je dus

1735
01:05:29.150 --> 01:05:31.010
zij konden zien dat jij niet op je mobieltje zat

1736
01:05:31.010 --> 01:05:32.890
te kijken of dat je een boek opensloeg of zo,

1737
01:05:32.950 --> 01:05:35.030
dat soort... Ja ja, bij de hogeschool is dat

1738
01:05:35.850 --> 01:05:36.570
vrij standaard,

1739
01:05:36.710 --> 01:05:39.350
dat je aan twee kanten opneemt.

1740
01:05:39.510 --> 01:05:41.390
Dus je hebt je mobieltje en je laptop camera

1741
01:05:41.390 --> 01:05:42.670
moet er dan aan staan.

1742
01:05:44.070 --> 01:05:44.950
Dus dan moet je op je

1743
01:05:44.950 --> 01:05:46.930
mobiel en je laptop moet je speciale software

1744
01:05:46.930 --> 01:05:48.750
weer installeren.

1745
01:05:50.830 --> 01:05:51.550
En wauw.

1746
01:05:51.790 --> 01:05:53.190
En dit soort partijen die die

1747
01:05:53.190 --> 01:05:55.210
software leveren, die hebben het zelf niet

1748
01:05:55.210 --> 01:05:57.650
altijd goed voor elkaar. Dat was

1749
01:05:57.650 --> 01:05:59.190
vrij kort nadat dit bekend werd

1750
01:05:59.190 --> 01:06:01.170
dat de proctor software over aan het

1751
01:06:01.170 --> 01:06:03.050
protest van studenten

1752
01:06:03.050 --> 01:06:05.230
bleek ook in zo'n grote leverancier

1753
01:06:05.230 --> 01:06:06.790
ook een data lag te hebben.

1754
01:06:09.010 --> 01:06:09.590
En ja,

1755
01:06:09.650 --> 01:06:11.370
weet je, dan waarschuw je ervoor,

1756
01:06:11.470 --> 01:06:13.150
je ziet het aankomen

1757
01:06:13.150 --> 01:06:15.090
en dan gebeurt het en dan verandert er weer

1758
01:06:15.090 --> 01:06:16.410
niks. We gaan door.

1759
01:06:17.870 --> 01:06:19.470
Ondertussen als je tegenwoordig

1760
01:06:20.090 --> 01:06:20.990
gewoon volwassen

1761
01:06:20.990 --> 01:06:23.170
wordt, dan is het helemaal transparant

1762
01:06:23.170 --> 01:06:24.950
wie je bent, wat je doet, wat je hobby's zijn

1763
01:06:24.950 --> 01:06:25.990
en je telefoonnummer.

1764
01:06:28.190 --> 01:06:28.830
ja.

1765
01:06:31.350 --> 01:06:33.030
Nou wil je toch in de show

1766
01:06:33.030 --> 01:06:34.850
hebben. Kan je iets vertellen

1767
01:06:34.850 --> 01:06:37.010
over je laatste data

1768
01:06:37.010 --> 01:06:39.130
lag die je ontdekt hebt?

1769
01:06:40.330 --> 01:06:41.010
Ik hoef geen namen

1770
01:06:41.010 --> 01:06:42.810
natuurlijk te noemen, maar ik heb

1771
01:06:42.810 --> 01:06:44.790
eerlijk wat je hebt gevonden.

1772
01:06:45.050 --> 01:06:46.210
Ja, data lag.

1773
01:06:47.150 --> 01:06:48.990
Nou, wel iets groots wat ik

1774
01:06:48.990 --> 01:06:51.450
toch al recent ook al

1775
01:06:51.450 --> 01:06:52.130
gepubliceerd heb.

1776
01:06:52.750 --> 01:06:55.090
Het meeste wat in mijn professionele

1777
01:06:55.090 --> 01:06:56.790
werk kan ik natuurlijk niks over zeggen.

1778
01:06:57.010 --> 01:06:59.290
Ik zit helemaal onder de NDA's.

1779
01:07:00.990 --> 01:07:02.670
wat al recent is geweest is

1780
01:07:02.670 --> 01:07:05.090
ik heb een stichting, een stichting die heet

1781
01:07:05.810 --> 01:07:07.070
Stichting tegen hekbare verkiezingen

1782
01:07:07.630 --> 01:07:09.150
en ik ben zo'n vier jaar geleden

1783
01:07:09.150 --> 01:07:10.490
ben ik

1784
01:07:10.490 --> 01:07:12.710
per toeval met het onderwerp

1785
01:07:13.470 --> 01:07:15.450
verkiezingen aanraakt gekomen

1786
01:07:15.450 --> 01:07:17.190
en bestemmen

1787
01:07:17.190 --> 01:07:18.810
met potlood en papier.

1788
01:07:19.930 --> 01:07:21.130
Maar wat weinig mensen weten

1789
01:07:21.130 --> 01:07:23.470
is dat het daarna op de gemeentehuizen

1790
01:07:23.470 --> 01:07:25.430
alle stemtotalen

1791
01:07:25.430 --> 01:07:27.330
per stembureau in een

1792
01:07:27.330 --> 01:07:28.830
opteelcomputer worden

1793
01:07:30.230 --> 01:07:30.890
overgetypt.

1794
01:07:31.130 --> 01:07:33.190
Die opteelcomputer breekt uiteindelijk de uitslag.

1795
01:07:34.690 --> 01:07:35.430
De software

1796
01:07:35.430 --> 01:07:36.610
bepaalt in Nederland

1797
01:07:37.120 --> 01:07:38.530
wie de verkiezing wint.

1798
01:07:38.990 --> 01:07:42.190
Toen ik dat vier jaar geleden voor het eerst

1799
01:07:42.190 --> 01:07:43.310
hoorde, dacht ik echt

1800
01:07:43.310 --> 01:07:44.970
van dit min je niet.

1801
01:07:44.970 --> 01:07:46.730
Dit kan niet.

1802
01:07:47.010 --> 01:07:48.610
De computers zijn zo fragiel.

1803
01:07:49.630 --> 01:07:51.470
Ik kan me nog heel goed de tijd herinneren

1804
01:07:51.470 --> 01:07:53.410
in 2006. Toen had je de

1805
01:07:53.410 --> 01:07:55.190
stichting Wij Vertrouwen Stemcomputers niet.

1806
01:07:55.370 --> 01:07:57.130
Toen hadden we ook nog stemcomputers.

1807
01:07:57.230 --> 01:07:58.630
Hadden we niet eens potlood en papier.

1808
01:07:59.350 --> 01:08:01.110
En dan drukte je stem op een computer in

1809
01:08:01.110 --> 01:08:02.990
en dan kwam aan het eind van de avond

1810
01:08:02.990 --> 01:08:04.130
een kassabonnetje uit.

1811
01:08:04.690 --> 01:08:06.210
Dat was dan de uitslag.

1812
01:08:06.630 --> 01:08:08.970
Dat was een bizar dat wij zo onze verkiezingen

1813
01:08:10.330 --> 01:08:10.630
deden.

1814
01:08:10.790 --> 01:08:11.930
Dat is gelukkig ook afgeschaft.

1815
01:08:12.570 --> 01:08:14.250
Dus ik kwam er vier jaar geleden

1816
01:08:14.250 --> 01:08:16.290
in een aanraking. Ik heb daar bewustzijn

1817
01:08:16.730 --> 01:08:18.130
en een rapport over geschreven

1818
01:08:18.130 --> 01:08:19.530
over de onveilige kanten.

1819
01:08:19.790 --> 01:08:22.050
En al mijn beveiligingslekken ook in die software gevonden.

1820
01:08:23.970 --> 01:08:25.470
daar werd ook wel wat aan gedaan.

1821
01:08:25.650 --> 01:08:28.110
Maar uiteindelijk berekelde

1822
01:08:28.110 --> 01:08:29.730
toch weer de software altijd de uitkomsten

1823
01:08:29.730 --> 01:08:32.330
afgelopen vier jaar. En toen was ik het in

1824
01:08:32.330 --> 01:08:33.950
september vorig jaar was ik daar eigenlijk helemaal

1825
01:08:33.950 --> 01:08:36.330
zat. Want in

1826
01:08:36.890 --> 01:08:37.930
2019 had ik ook

1827
01:08:39.730 --> 01:08:40.530
de alarmklok

1828
01:08:40.530 --> 01:08:42.510
weer geluid over hey we hebben de

1829
01:08:42.510 --> 01:08:44.370
verkiezingen daar. Proficiale

1830
01:08:44.370 --> 01:08:46.850
statenverkiezingen, waterschapsverkiezingen.

1831
01:08:46.890 --> 01:08:48.250
Jongens die laten we weer met software

1832
01:08:48.250 --> 01:08:50.530
uitrekenen. Dat is volstrekt onverantwoord.

1833
01:08:51.750 --> 01:08:52.630
Dat kan op alle manieren

1834
01:08:52.630 --> 01:08:54.630
hacken. De gemeentelijke systeembeheer

1835
01:08:54.630 --> 01:08:56.770
die is gewoon administrator op die

1836
01:08:56.770 --> 01:08:58.490
verkiezingse computer. Die

1837
01:08:58.490 --> 01:09:00.650
kan gewoon de database openen.

1838
01:09:00.750 --> 01:09:02.410
Die kan de stemmen aanpassen.

1839
01:09:02.570 --> 01:09:04.450
Database opslaan. En dan heb je

1840
01:09:04.450 --> 01:09:06.250
gewoon een andere uitslag.

1841
01:09:07.290 --> 01:09:08.550
En dat wordt dan gewoon

1842
01:09:08.550 --> 01:09:10.350
vertrouwd zeg maar.

1843
01:09:11.050 --> 01:09:12.590
Even plat geslagen.

1844
01:09:13.070 --> 01:09:14.690
Ja dat is nou

1845
01:09:14.690 --> 01:09:16.470
een teke jeetje joh. En toen in 2019

1846
01:09:16.470 --> 01:09:18.410
was er helemaal geen media aandacht meer voor.

1847
01:09:18.790 --> 01:09:20.090
In 2017-18 was het groot.

1848
01:09:20.330 --> 01:09:21.970
News overal. NOS, At Your News.

1849
01:09:23.330 --> 01:09:24.210
In 2019

1850
01:09:24.210 --> 01:09:25.950
niemand was meer geïnteresseerd.

1851
01:09:26.170 --> 01:09:27.950
Toen dacht ik vorig jaar september,

1852
01:09:28.150 --> 01:09:30.130
dit moet voor eens en altijd afgelopen zijn.

1853
01:09:30.670 --> 01:09:32.190
Dus ik heb een stichting opgericht.

1854
01:09:32.630 --> 01:09:34.250
En ik heb een

1855
01:09:34.250 --> 01:09:36.150
verslag erover geschreven. Over

1856
01:09:36.150 --> 01:09:38.360
waarom het onveilig is.

1857
01:09:39.770 --> 01:09:41.930
die conclusie van het

1858
01:09:41.930 --> 01:09:43.050
verslag

1859
01:09:43.940 --> 01:09:45.910
is door veertien hoogleraren

1860
01:09:45.910 --> 01:09:47.830
cybersecurity onderscheven.

1861
01:09:50.060 --> 01:09:51.890
dus het was een wetenschappelijke consensus

1862
01:09:51.890 --> 01:09:53.770
geworden dat opteelssoftware

1863
01:09:53.770 --> 01:09:55.850
alleen om daar een verkiezing-

1864
01:09:55.850 --> 01:09:58.470
uitslag mee te breken, volstrekt onverantwoord was.

1865
01:10:00.210 --> 01:10:02.050
ja dat is toen ook

1866
01:10:02.050 --> 01:10:04.370
was er heel weinig media aandacht voor.

1867
01:10:04.370 --> 01:10:06.470
want ja het was

1868
01:10:06.470 --> 01:10:08.370
in begin november gepubliceerd

1869
01:10:09.230 --> 01:10:10.610
en de verkiezingen waren

1870
01:10:10.610 --> 01:10:11.990
ja in maart.

1871
01:10:12.210 --> 01:10:14.870
dus dan is er geen enkele journalist nog echt

1872
01:10:14.870 --> 01:10:16.550
geïnteresseerd om daar wat over te schrijven.

1873
01:10:18.350 --> 01:10:19.750
maar zo doen er wel

1874
01:10:20.370 --> 01:10:22.030
de tweede kamerleden bereikt.

1875
01:10:22.930 --> 01:10:24.550
minister Alon Grun

1876
01:10:24.550 --> 01:10:26.210
die moest daar

1877
01:10:26.210 --> 01:10:28.370
die moest wat met mijn rapport doen

1878
01:10:28.370 --> 01:10:30.430
met ons rapport vanuit de stichting.

1879
01:10:30.850 --> 01:10:32.350
want de stichting heeft nog met twee andere mensen.

1880
01:10:32.350 --> 01:10:34.290
en ja

1881
01:10:34.290 --> 01:10:36.570
toen is er ook wel onder druk omdat al die hoogleraren

1882
01:10:36.570 --> 01:10:38.070
ook wel achter stonden.

1883
01:10:38.990 --> 01:10:39.470
is toen

1884
01:10:39.470 --> 01:10:42.470
heeft de kiesraad een voorstel gemaakt

1885
01:10:42.470 --> 01:10:44.650
om niet alleen maar die optel software

1886
01:10:44.650 --> 01:10:46.570
te vertrouwen maar per gemeente

1887
01:10:46.570 --> 01:10:48.790
willekeurig drie politieke partijen

1888
01:10:48.790 --> 01:10:49.750
uit te kiezen.

1889
01:10:50.570 --> 01:10:52.570
en daarbij handmatig optellen

1890
01:10:52.570 --> 01:10:54.590
en dat te vergelijken met de software

1891
01:10:54.590 --> 01:10:55.110
optelling.

1892
01:10:56.630 --> 01:10:58.810
en dat is voor het eerst dat we dat zeg maar

1893
01:10:58.810 --> 01:11:00.070
landelijk ook doen.

1894
01:11:00.070 --> 01:11:02.110
en ja

1895
01:11:02.110 --> 01:11:04.210
dus dat is afgelopen verkiezingen gebeurd

1896
01:11:04.210 --> 01:11:05.790
zeg maar. is er een steekproef

1897
01:11:05.790 --> 01:11:06.950
genomen wat

1898
01:11:06.950 --> 01:11:10.070
waar ik dan uiteindelijk vier lang hard voor gewerkt heb

1899
01:11:10.610 --> 01:11:11.850
acht maanden onbetaalde

1900
01:11:11.850 --> 01:11:13.270
tijd in heb zitten

1901
01:11:13.970 --> 01:11:16.570
om dat voor elkaar te krijgen.

1902
01:11:18.110 --> 01:11:19.770
niet zozeer een data lack

1903
01:11:19.770 --> 01:11:22.030
maar wel iets van een hele andere

1904
01:11:22.030 --> 01:11:24.130
orde op hacking en nationale

1905
01:11:24.130 --> 01:11:25.290
veiligheid.

1906
01:11:25.890 --> 01:11:27.830
dat vind ik wel heel

1907
01:11:27.830 --> 01:11:29.310
ja dat vind ik heel stil

1908
01:11:29.310 --> 01:11:30.330
echt een held

1909
01:11:30.330 --> 01:11:33.570
een digitale held ben jij

1910
01:11:33.570 --> 01:11:35.170
om ons in die zin

1911
01:11:35.170 --> 01:11:36.210
te beveiligen.

1912
01:11:37.030 --> 01:11:39.270
ja maar als je dat dan ook ziet op een gegeven moment

1913
01:11:39.270 --> 01:11:41.890
als je ergens heel erg in gespecialiseerd

1914
01:11:41.890 --> 01:11:44.170
bent dan heb je

1915
01:11:44.170 --> 01:11:45.790
heel weinig andere

1916
01:11:45.790 --> 01:11:47.630
mensen nog die daar ook heel

1917
01:11:47.630 --> 01:11:48.850
gespecialiseerd zijn

1918
01:11:49.650 --> 01:11:50.870
en dan

1919
01:11:51.710 --> 01:11:53.830
ben je soms een van de weinigen die

1920
01:11:54.390 --> 01:11:55.570
ziet van hey dit

1921
01:11:55.570 --> 01:11:57.030
kan totaal niet

1922
01:11:57.420 --> 01:11:59.750
terwijl de rest daar nog niet zo

1923
01:11:59.750 --> 01:12:01.510
niet zo bewust van is of

1924
01:12:01.510 --> 01:12:03.670
nog helemaal geen kennis van heeft

1925
01:12:03.670 --> 01:12:05.670
en dan kan je daarvoor

1926
01:12:05.670 --> 01:12:07.590
kiezen zeg maar om daar dan niks mee

1927
01:12:07.590 --> 01:12:09.730
te doen en dan zeg je ja ik

1928
01:12:09.730 --> 01:12:11.630
ga wat anders doen maar stel

1929
01:12:11.630 --> 01:12:13.650
dan dat we

1930
01:12:13.650 --> 01:12:15.190
ja dat er dan toch

1931
01:12:15.190 --> 01:12:17.350
later achter komen de verkiezing van

1932
01:12:17.350 --> 01:12:19.190
Nederland is gehackt de Russen hebben

1933
01:12:19.190 --> 01:12:20.070
bijvoorbeeld

1934
01:12:20.650 --> 01:12:23.370
een bepaalde partij zes zetels extra

1935
01:12:23.370 --> 01:12:27.970
Wanneer is er een gegeven, waardoor de hele formatie anders is gelopen, waardoor de bijvoorbeeld

1936
01:12:27.970 --> 01:12:34.410
uit de Europese Unie gaan stappen. En dan dat je dan achteraf denkt, ja maar ik zag het

1937
01:12:34.410 --> 01:12:38.650
aankomen, ik heb niks gedaan. Ja, kan je jezelf dan nog wel in de spiegel aankijken.

1938
01:12:40.830 --> 01:12:47.850
En ja, het kost je een hele hoop pijn, moeite en emotie. Want in het begin word je heel

1939
01:12:47.850 --> 01:12:53.090
erg genegeerd. En achteraf word je dan wel in het gelijk gesteld. Maar ja, dat gaat

1940
01:12:53.090 --> 01:13:01.930
niet met triomf of zo. Het is met heel veel politiek gedoe, zeg maar. Dus ja, het is

1941
01:13:02.390 --> 01:13:08.310
wel een enorme strijd, zeg maar, om dat dan uiteindelijk in te blijven volhouden

1942
01:13:09.130 --> 01:13:16.310
en ja, door te zetten. Ja, die rugbaarheid, die viel ook... Ik heb niet die media aandacht

1943
01:13:16.310 --> 01:13:19.890
heel erg opgepakt. Nee, nee, het is heel erg onder de radar. Men vond het veel

1944
01:13:19.890 --> 01:13:27.010
interessanter om te schrijven over wat er in Amerika met Trump al nog gebeurde dan over

1945
01:13:28.570 --> 01:13:32.410
verkiezingsveiligheid. En het is ook een beetje een moeilijk onderwerp voor journalisten,

1946
01:13:32.630 --> 01:13:36.930
hoor. Want ja, ze willen niet zomaar schrijven van hey, de verkiezingen zijn onbetrouwbaar

1947
01:13:37.490 --> 01:13:46.750
of er is mogelijk mee gehackt. Dus ja, dat is blijkbaar een heel ingewikkeld onderwerp om daar

1948
01:13:46.750 --> 01:13:49.150
wat over te zeggen. Het is geen makkelijk nieuws om te brengen.

1949
01:13:49.990 --> 01:13:53.890
Ja, ja. Nou goed, er zijn even twee dingen die ik wel daar wil uitkaarten, zeg maar. De eerste,

1950
01:13:54.030 --> 01:13:59.310
nou goed, sowieso. Ik vind het raar omdat, natuurlijk, je zegt net ook Trump, want we hebben

1951
01:13:59.310 --> 01:14:02.710
ook, weet je wel, er is heel veel aandacht naar uit geweest van hey, zijn die verkiezingen

1952
01:14:03.870 --> 01:14:11.490
van Trump, zeg maar, toen het tussen Hillary en Trump ging, is dat eerlijk gegaan? Hebben de

1953
01:14:11.490 --> 01:14:15.770
Russen of andere partijen daar misschien iets gedaan wat gek is? En dan zou je zeggen dat

1954
01:14:15.770 --> 01:14:18.830
wij hier in Nederland daar wel een soort van bewustwarning hebben van oh, wacht even,

1955
01:14:18.890 --> 01:14:23.090
dit moet we even doorvertalen naar onze eigen verkiezingen. En alleen, ik vind echt,

1956
01:14:23.130 --> 01:14:27.410
ja, ik word er echt wel vaak boos over, zeg maar, dat ik vind dat er gewoon te weinig

1957
01:14:27.410 --> 01:14:33.470
ICT of technische kennis in de Nederlandse politiek zit, zeg maar, en overal landelijk.

1958
01:14:34.290 --> 01:14:38.230
Dus daar heb ik nog wel, dat is een beetje jammer. Je zegt daarna, zei je ook iets

1959
01:14:38.230 --> 01:14:43.330
over de journalisten. Nou, ik kom wel met Neus op tafel, misschien ken je die podcast.

1960
01:14:43.950 --> 01:14:49.720
En daar was, en ja, nu niet meer, maar Joost Gelvish, die ken je eigenlijk ook, die bij

1961
01:14:51.770 --> 01:14:57.950
MPO, he? Ja, precies, die haal ik altijd door elkaar. Dus die, ja, ik weet niet of die het,

1962
01:14:57.970 --> 01:15:02.370
maar goed, dat is één van de journalisten die gelukkig dat wel af en toe onder de aandacht

1963
01:15:03.050 --> 01:15:07.390
brengt. Ik zal hem wel eens aanspreken, zeg maar, waarom heb je die nog meer rugbaarheid

1964
01:15:07.390 --> 01:15:10.570
aangegeven en waarom ben je niet gaan schreeuwen? Misschien heeft hij dat gedaan,

1965
01:15:10.570 --> 01:15:18.570
weet ik niet. Ja, dit is zeg maar bij journalisten heel belangrijk. En dat is ook al een leermoment

1966
01:15:18.570 --> 01:15:25.710
weer voor mij dat ze een journalist wil de scoop hebben. Dus die wil de eerste verhaal

1967
01:15:25.710 --> 01:15:29.710
naar buiten brengen, het wereldkundig maken. Want dan kunnen ze zeggen uit eigen onderzoek

1968
01:15:29.710 --> 01:15:35.810
hebben we geconstateerd dat en dan mogen ze daar onderzoeks tijd op investeren. Maar op

1969
01:15:35.810 --> 01:15:43.210
het moment dat je dat als een journalistiek bedrijf niet de scoop heeft, dan gaan ze eigenlijk

1970
01:15:43.210 --> 01:15:48.090
onderbiedig gezegd schrijven ze eigenlijk alleen maar persberichten over. En dat is heel

1971
01:15:48.090 --> 01:15:56.730
vluchtig, daar zit heel weinig onderzoek aan vast. En ja, media is heel vluchtig,

1972
01:15:56.750 --> 01:16:02.650
daar ben ik ook wel achter gekomen. En ja, dan heb je zo'n groot onderwerp en dan, ja,

1973
01:16:03.970 --> 01:16:09.610
als je als ze niet het nieuws willen brengen of zo, dan of het is nog niet actueel. Ja,

1974
01:16:09.610 --> 01:16:15.370
dan krijg je het gewoon bijna niet gepubliceerd. En dan zijn ook die eindredacteuren dan. Ik heb

1975
01:16:15.370 --> 01:16:19.670
je ook al veel met Joost over gesproken. Dus hij is helemaal op de hoogte ook over deze

1976
01:16:20.430 --> 01:16:30.570
situatie. Maar ja, het is heel lastig om zo'n groot verhaal, een moeilijk verhaal onder

1977
01:16:30.570 --> 01:16:34.950
aandacht te krijgen. Dus je moet daar een soort media partner voor hebben. Nou, die hadden wij ook.

1978
01:16:36.070 --> 01:16:42.350
Maar dat is een lang verhaal waarom dat, zeg maar, niet goed gelopen is. Maar ja,

1979
01:16:42.510 --> 01:16:47.390
dan daarna wil niemand meer, als ze niet de eerste scoop hebben, dan willen ze dat niet

1980
01:16:47.390 --> 01:16:54.350
meer doen. Ja. Ja, ja, dat is wel, ja, ik schrik, eerlijk gezegd, ik schrik er best wel

1981
01:16:54.350 --> 01:17:01.350
van. Het is echt niet zo, want in mijn naïviteit was ik vroeger altijd van, ja, dat motto had ik

1982
01:17:01.350 --> 01:17:07.250
altijd, van alles is automatiseren. Alles wat zeg maar gewoon, ja, door normaal met mensen met

1983
01:17:07.250 --> 01:17:11.710
de hand gedaan wordt, kan ook automatiseerd worden. Bij stemmen ben ik daar best wel natuurlijk

1984
01:17:11.710 --> 01:17:19.370
van teruggekomen. Nou goed, je leest er wat over, bijvoorbeeld Ancilla van den Leest. Ja,

1985
01:17:19.370 --> 01:17:26.890
natuurlijk. Die heeft daar ook best wel wat punten voor overgemaakt, de Piratenpartij toen ook.

1986
01:17:27.170 --> 01:17:31.930
Ja, doe dat nou niet, ga nou niet met stemcomputers werken, want dat is ook nog niet eens zo heel

1987
01:17:31.930 --> 01:17:36.150
lang geleden, dat we dachten dat we gewoon stemcomputers houden, dus wij zelf op stemt,

1988
01:17:36.350 --> 01:17:42.790
zeg maar. Ja, 13 jaar geleden. Ja, precies, ja. In Amerika zijn ze daar nog steeds mee

1989
01:17:42.790 --> 01:17:48.310
bezig en op diverse plekken ook nog, maar er is nergens ter wereld een stemcomputer die

1990
01:17:48.310 --> 01:17:55.130
niet hackbaar is. Weet je, zo'n democratisch proces moet voor iedereen te volgen zijn. Ook

1991
01:17:55.130 --> 01:18:02.590
voor niet-ICT'ers moeten van a tot z hun stemkunde volgen, zeg maar. En ja, wat je dan nu in

1992
01:18:02.590 --> 01:18:10.330
Amerika hebt in 2016, wat je dan even aanstipt tussen Trump en Hillary, ja, daar is vermeen

1993
01:18:10.330 --> 01:18:15.390
de Russische inbrenging geweest. Er zit een heel dik FBI-rapport ook met heel veel

1994
01:18:15.390 --> 01:18:22.850
weggelakte delen. Maar dus op allerlei vlakken hebben de Russen daar wel geprobeerd invloed uit

1995
01:18:22.850 --> 01:18:29.090
te oefenen. De vraag is alleen in hoeverre is ze dat ook ook gelukt, maar je moet je ook

1996
01:18:29.090 --> 01:18:37.890
voorstellen dat stel dat er met de verkiezing is gefraudeerd, dan zal een zittende regering daar

1997
01:18:37.890 --> 01:18:43.450
nooit zo snel toegeven dat dat gebeurd is. Dat is iets wat je heel goed moet beseffen.

1998
01:18:43.450 --> 01:18:49.810
Dus als je achteraf, als het met de achterkomt is gebeurd, stel dat je dan achterkomt,

1999
01:18:49.890 --> 01:18:56.370
hey, er is gehackt, maar een verkiezing is onherroepelijk. Je kan hem niet zomaar ongedaan

2000
01:18:56.370 --> 01:19:03.450
maken, dus wat voor onrust ga je daar ook mee veroorzaken? En ja, in Amerika heb je nu de

2001
01:19:03.450 --> 01:19:09.390
helft van de Republikeinen die denkt dat Trump gewonnen heeft, terwijl ze daar de meest

2002
01:19:09.390 --> 01:19:14.210
veilige verkiezingen sinds lange tijd gehad hebben, ook omdat die stemcomputers allemaal

2003
01:19:14.210 --> 01:19:20.770
fysieke bonnetjes uitprinten, die je dan weer kan auditen. Dus ja, ik kan uren praten over

2004
01:19:20.770 --> 01:19:29.590
verkiezingen hoor. Nou, we hebben nog een vraag, want we hebben op zich best wel veel gehad

2005
01:19:29.590 --> 01:19:36.770
over gevoelige informatie. Even een vrij open vraag, maar hoe zorg je ervoor dat je die

2006
01:19:36.770 --> 01:19:46.550
gevoelige informatie zorgvuldig behandelt volgens jou? Ja, het begint met privacy by design. Security

2007
01:19:46.550 --> 01:19:50.890
by design zijn de meeste wel bekend weer met die term, maar dat kan je natuurlijk ook op

2008
01:19:50.890 --> 01:19:57.190
privacy toepassen. Dus sla niet meer informatie op dan dat je strikt noodzakelijk nodig hebt

2009
01:19:57.190 --> 01:20:06.750
voor je doel. Dus doe aan dataminimalisatie, verwijder oude records, zorgen voor dat

2010
01:20:07.970 --> 01:20:13.070
als je een archief hebt, dat je dat niet een online archief hebt, maar sla op een goed

2011
01:20:13.070 --> 01:20:20.150
gebackupte harde schijf, versleutelde schijf op. Ik werk ook voor ziekenhuizen en dan hebben ze

2012
01:20:20.150 --> 01:20:24.110
soms hele gevoelige oude medische dossiers die allemaal op de netwerkschijf staan. En dan

2013
01:20:24.110 --> 01:20:29.930
vraag je, ja waarom staan die 10 jaar dossiers aan dossiers, waarom staat dat daar? Ja,

2014
01:20:30.070 --> 01:20:34.770
dat is nodig vanuit wetgeving en zeg maar, waarom kopie je dat niet gewoon naar een harde

2015
01:20:34.770 --> 01:20:39.390
schijf en dan doe je het drie keer? En dan kan er niet gegrensd omwerkt worden,

2016
01:20:39.530 --> 01:20:45.150
kan er niet gestolen worden en oh ja, dat was eigenlijk wel een goed idee. En dan wordt dat

2017
01:20:45.150 --> 01:20:52.830
gedaan en dan zijn ze echt een stuk veiliger dan voorheen zeg maar. En ja, tegenwoordig moet

2018
01:20:52.830 --> 01:20:58.870
je ook met de AVG, de algemene geefverordering, moet je ook heel goed specificeren wat de nut

2019
01:20:58.870 --> 01:21:03.100
en noodzak is van je geefverzameling. Je moet een uitgebreide privacybeleid schrijven.

2020
01:21:03.860 --> 01:21:10.040
Je hebt tegenwoordig privacy officers, dat was vroeger echt ondenkbaar en dat je een

2021
01:21:10.040 --> 01:21:15.900
functionaire zat in een bedrijf die je over met privacy bezighield. Maar ja, en zo doen dan kan

2022
01:21:16.960 --> 01:21:23.440
je daar heel goed mee omgaan tegenwoordig. Je ziet ook wel dat overheidsorganisaties dat ook

2023
01:21:23.440 --> 01:21:29.560
wel echt vanuit de wetgeving en toezicht echt wel goed doen tegenwoordig. Bijna alle,

2024
01:21:29.560 --> 01:21:40.540
je hebt ook wel wat schandalen tussen zitten. Ja, ik werk ook wel over het algemeen bij

2025
01:21:43.380 --> 01:21:49.220
overheidsorganisaties en wat mij daar opvalt is inderdaad, cloud is allemaal taboe. Zo

2026
01:21:49.220 --> 01:21:54.640
min mogelijk, dat eigenlijk mag je helemaal niet in de cloud op slaan. Dus eigenlijk alleen

2027
01:21:54.640 --> 01:22:03.600
on-premise mag je data op slaan. Dus dat zou een goede aanpak zijn voor bedrijven die

2028
01:22:03.600 --> 01:22:12.720
dus met privacy gevoelige data omgaan. Ja, dat zou zeker goed zijn. Je moet wel

2029
01:22:12.720 --> 01:22:24.620
je beheerkapaciteit hebben dat je dat allemaal lokaal ook goed kan beheren. We zagen dat

2030
01:22:25.900 --> 01:22:32.160
in zijn bedrijf had draaien. Ja, die zijn veel daarvan zijn gehackt. Niet iedereen weet het,

2031
01:22:32.220 --> 01:22:37.620
maar er kwam een patch uit van Microsoft die had je dezelfde dag binnen een aantal uur moeten

2032
01:22:37.620 --> 01:22:43.220
installeren, zeg maar. En dan was er een kleine kans dat je dan geraakt zou zijn. Maar ja,

2033
01:22:43.260 --> 01:22:47.160
heel veel bedrijven hebben dat verzaakt. Daardoor lag er vorige week geen kaas in de

2034
01:22:47.160 --> 01:22:52.620
Albert Heijn omdat dat bedrijf dat altijd niet op tijd gedaan en een maand later wordt

2035
01:22:52.620 --> 01:23:01.240
rentsberg geïnstalleerd. Ja, dus on-premise, dat moet je goed beheren. Maar ik zie ook al

2036
01:23:01.240 --> 01:23:10.240
veel organisaties die een cloud platform, zeg maar, zoals een Amazon of Azure of eigen

2037
01:23:10.240 --> 01:23:16.920
VPS inrichten bij een webhoster en daar dan allemaal segmentering op toepassen,

2038
01:23:16.920 --> 01:23:25.740
zodat de data diep in de zonering is weggestopt. Ja, dat zou ook een prima oplossing kunnen zijn.

2039
01:23:26.120 --> 01:23:32.280
Ik zie tegenwoordig dat veel bedrijven weggaan van eigen service in het lokale netwerk hosten.

2040
01:23:33.580 --> 01:23:43.620
Grote ministeries, banken en zo, die hebben eigen data centrumpjes en dan is dat nog wel

2041
01:23:43.620 --> 01:23:50.940
te doen als je hele beheerafdelingen hebt, maar zeker mkb bedrijven die zijn eigenlijk bezig met

2042
01:23:52.760 --> 01:23:58.160
steeds minder systemenheerders in dienst te hebben, steeds meer naar de cloud en allemaal

2043
01:23:58.160 --> 01:24:07.300
managed systemen, managed webhosting. Ja, en op zich als je dat goed doet en ook testen,

2044
01:24:07.320 --> 01:24:11.440
want dat is heel belangrijk. Als je Amazon of Azure inricht, dan kan er ook nog heel veel

2045
01:24:12.240 --> 01:24:16.440
misgaan. Porten die onnodig openstaan, patching die niet wordt doorgevoerd,

2046
01:24:18.980 --> 01:24:22.270
configuratiefouten. Komt het allemaal tegen, dus ook dat moet je natuurlijk even goed toetsen.

2047
01:24:24.040 --> 01:24:28.540
Maar ja, dat is belangrijk zeg maar dat als je zoiets inricht, later een beveiligingstest

2048
01:24:28.540 --> 01:24:41.080
overheen gaan en doe dat voor productie en doe dat periodiek en dan zijn de risico's te

2049
01:24:41.080 --> 01:24:45.800
een andere klant waar ik wel eens gewerkt heb, daar hebben we precies hetzelfde gedaan. Toen

2050
01:24:45.800 --> 01:24:52.080
hebben we een CI-CD opzet, die hadden we eerst om premise draaien en dat schaalde natuurlijk

2051
01:24:52.080 --> 01:24:56.980
voor geen meter op een gegeven moment. Toen zijn we inderdaad voorzichtig naar de cloud

2052
01:24:56.980 --> 01:25:01.760
gemigreerd en toen hebben we inderdaad gewoon een penetration test op laten uitvoeren. En

2053
01:25:01.760 --> 01:25:06.860
er kwamen interessante dingen uit waar we dan allerlei beveiligingen en zaken omheen hebben

2054
01:25:06.860 --> 01:25:11.980
geregeld. Dus het kan wel inderdaad, meens, in de cloud dus he?

2055
01:25:12.360 --> 01:25:21.020
Ja, zeker. Je moet wel goed goede architectuur hebben. Waar het tegenwoordig wel aan wat

2056
01:25:21.020 --> 01:25:30.600
best schaars is, is toch al wat goede kennis over security en dan helpt het om zo'n test

2057
01:25:30.600 --> 01:25:36.260
te doen. Als je die kennis niet in huis hebt dan toch ook met een beetje open boeken onderzoek

2058
01:25:37.320 --> 01:25:42.420
Als je als pen tester ook wat gesprek hebt met de beheerders, met de ontwikkelaars. Je mag

2059
01:25:42.420 --> 01:25:48.960
ook achter het inlogscherm even testen. Je mag even meekijken in de Azure configuratie. Nou,

2060
01:25:50.080 --> 01:25:57.640
dan kan je best wel veel risico's goed inzien. En ja, dan is het allemaal te doen.

2061
01:25:58.400 --> 01:26:02.880
Ja, zeker. Ja, ik kan me ook herinneren dat AWS op een gegeven moment ook echt bij

2062
01:26:02.880 --> 01:26:08.120
ons mee ging denken. Want ja, die beweren dan ook dat ze natuurlijk het beste hebben voor

2063
01:26:08.120 --> 01:26:12.620
ons bedrijf. En ik denk ook wel dat dat terecht is. Ja, maar je moet daar bij dat soort

2064
01:26:12.620 --> 01:26:19.000
platform moet je dan wel heel snel de creditcard trekken. Want de instap pakketjes die zijn al

2065
01:26:19.000 --> 01:26:25.680
heel gekoop. Daarmee lokken ze klanten. Daarmee heb je een spartaanse omgeving draaien. En een

2066
01:26:25.680 --> 01:26:30.680
grote klant van mij die had alles in de Amazon draaien. En die had op een gegeven

2067
01:26:30.680 --> 01:26:35.680
en een van de databases was gerenst gewerkt. En toen wilde ik daar een forensisch onderzoek op

2068
01:26:35.680 --> 01:26:42.720
doen. Maar toen bleek dat de configuratie van de logboeken van die database die waren drie

2069
01:26:42.720 --> 01:26:48.600
dagen. En dan wil je een lange logboekrotentie hebben. Nou, dan moet je weer allerlei extra

2070
01:26:48.600 --> 01:26:52.640
dingen bestellen. Wil je security monitoring van Amazon hebben, dan moet je ook extra

2071
01:26:52.640 --> 01:26:59.900
dingen bestellen. Dus bij dat soort cloud platformen, die soort cafeteria lijst hebben,

2072
01:26:59.900 --> 01:27:05.500
moet je wel echt de goede vinkjes allemaal aanhebben staan, goed configureren en er ook

2073
01:27:05.500 --> 01:27:13.780
regelmatig naar kijken om het wel echt voldoende veilig te krijgen en te houden. Dus je bent

2074
01:27:13.780 --> 01:27:19.940
met zo'n veel bedrijven denken ook en ontwikkelaars van nou, ik ga naar zo'n gerenomeerde partij

2075
01:27:19.940 --> 01:27:24.860
heen, dan zal het wel goed voor elkaar zijn. Maar je krijgt alsnog een heel scherpe zakmes

2076
01:27:24.860 --> 01:27:33.740
waar je je lelijk kan bezeren. Je moet wel de juiste tools inschakelen en ook al weten wat je

2077
01:27:33.740 --> 01:27:40.820
doet erin. Ja, neem ik mee eens. Het is natuurlijk altijd wel vanwege een financieel verhaal dat

2078
01:27:40.820 --> 01:27:45.740
ze natuurlijk bij ons komen aankloppen en advies komen geven. Maar ik moet wel zeggen dat de

2079
01:27:45.740 --> 01:27:50.760
ervaring wel goed was hoor. Ze dacht echt wel met ons mee en ze had ook wat casus opgenoemd

2080
01:27:50.760 --> 01:27:56.340
Oké, zorg ervoor dat je dit goed in kaart hebt en dat je dit erbij neemt. Weet je al al die

2081
01:27:56.340 --> 01:28:04.360
vinkies waar je het over hebt. Ja, oké. En ja, ik heb één laatste vraag. Dat was dan

2082
01:28:04.360 --> 01:28:09.000
meer uit eigen belang ook een beetje. Ik ben ook heel blij dat je in de aflevering bent.

2083
01:28:10.500 --> 01:28:17.360
Een vraag die wij heel vaak krijgen in ons team, waar ik nu werk, is hoe bewaar je nou

2084
01:28:17.360 --> 01:28:24.720
wachtwoorden goed in een grote organisatie? Ja, daar lopen heel veel organisaties tegenaan.

2085
01:28:26.680 --> 01:28:36.320
En wat je veel bij enterprise organisaties ziet, dat die hebben speciale dure software waar dan

2086
01:28:36.320 --> 01:28:42.840
centraal wachtwoorden in opgeslagen worden. En ieder keer dat je dan een wachtwoord opvraagt,

2087
01:28:42.840 --> 01:28:47.760
wordt ook in een centraal database geloogd wie welke wachtwoord wanneer heeft opgevraagd.

2088
01:28:50.060 --> 01:28:59.160
En ja, daar heb je dat soort oplossingen voor. Wat ik ook zie is dat er veelal

2089
01:29:00.200 --> 01:29:07.920
op netwerkschijven zeg maar een keypass database staat waar dan meerdere mensen in

2090
01:29:08.500 --> 01:29:14.380
werken. Soms staat ook de executable staat in het mapje waar de database bestandje staat,

2091
01:29:14.500 --> 01:29:21.260
waar dan iedereen weer schijfrecht op heeft. Dus dan kan je als een van de mensen die toegang

2092
01:29:21.260 --> 01:29:26.780
heeft dan ook schijfrecht op executable heeft. Dan kan je natuurlijk daar een malware inzetten en

2093
01:29:26.780 --> 01:29:33.520
zo kan je de hele dag wachtwoord database achterhalen. Ja, dus het is belangrijk om

2094
01:29:33.520 --> 01:29:39.880
voor een oplossing te kiezen waarin je dus heel makkelijk centraal je wachtwoorden beheert. Dat

2095
01:29:39.880 --> 01:29:45.140
kan ook een cloud-based wachtwoord manager zijn. Je hebt er best wel wat goede tussenzitten.

2096
01:29:45.380 --> 01:29:55.080
LastPass, OnePassword bijvoorbeeld. En ik zou zelf kiezen voor een keypass database bestand die

2097
01:29:55.780 --> 01:30:06.540
je dan ergens neerzet op je besloten netwerk, waar je hele strikte autosaties op hebt staan,

2098
01:30:06.920 --> 01:30:16.040
need to know zeg maar. En ja, dat is belangrijk zeg maar dat je ook weet wie je heeft. En

2099
01:30:16.040 --> 01:30:23.260
Jika zou dan kunnen kijken naar de logging. De standaard heeft keypass log niet wie wanneer

2100
01:30:24.160 --> 01:30:29.800
een wachtwoord in kijkt. Dus gewoon een bestandje wat je eigenlijk host. Dus als die logging van

2101
01:30:29.800 --> 01:30:35.380
je organisatie wel van belang is, dan kan je meer kijken naar een meer cloud-based bijvoorbeeld

2102
01:30:36.540 --> 01:30:41.060
oplossing. En het is bij zo'n cloud-based oplossing dan weer heel belangrijk dat iedereen

2103
01:30:41.820 --> 01:30:47.260
weer two-factor-authenticatie instelt. Het is naast je wachtwoord een code invullen.

2104
01:30:49.460 --> 01:30:57.380
Ja, dus dat moet je vooral doen. Gebruik geen Excel. Ik kom ook wel eens op bedrijfsnetwerken

2105
01:30:57.380 --> 01:31:02.800
Excel of soms zelfs access bestanden tegen waar mensen wachtwoorden in zetten. En dan soms

2106
01:31:02.800 --> 01:31:09.240
ook nog echt verouderde office bestanden. En het probleem met oude office bestanden is waar

2107
01:31:09.240 --> 01:31:16.340
wachtwoorden op gezet zijn. Dus dan dat je die dan soms bijna instant kan reversen. Dus dan is

2108
01:31:16.340 --> 01:31:20.520
een Excel bestand met een wachtwoord beschermd, maar dan is het soms met een druk op de knop is

2109
01:31:20.520 --> 01:31:26.920
die onschadelijk te maken. Tegenwoordig zijn die met de nieuwste versies van office is er

2110
01:31:26.920 --> 01:31:34.400
wel goede versleuteling actief, maar ja, dat komen er regelmatig tegen. En dat is het

2111
01:31:34.400 --> 01:31:40.380
eerste wat we als hackers doen. Op het moment dat wij toegang hebben tot een laptop van

2112
01:31:40.380 --> 01:31:46.040
iemand, dan gaan wij op zoek naar iemand met beheerrechten of een lead ontwikkelaar

2113
01:31:46.040 --> 01:31:51.960
bijvoorbeeld. En dan gaan we in Outlook zoeken wij op het woordje password, op het woordje

2114
01:31:51.960 --> 01:31:59.920
pass, dubbele punt, wachtwoord, login. Nou, dan heb je al je eerste login schermen allemaal

2115
01:31:59.920 --> 01:32:07.500
om zelf testaccounts, noem maar op. Je krijgt echt heel veel wachtwoorden dan al. Nou,

2116
01:32:07.500 --> 01:32:12.840
vanaf zo'n laptop ga je dan het internet op naar de sharepoint. Nou, hetzelfde verhaal. Je

2117
01:32:12.840 --> 01:32:18.080
zoekt op password in sharepoint. Nou, je wil niet weten wat je dan allemaal terugkrijgt in een

2118
01:32:18.080 --> 01:32:26.700
grote organisatie. En dan komen er zitten hele interessante systemen tussen. En ja,

2119
01:32:27.120 --> 01:32:33.720
veel textbestandjes op desktops, ook op netwerkschijven ga je zoeken. En dat komt

2120
01:32:33.720 --> 01:32:39.180
eigenlijk allemaal omdat heel veel drijven geen centraal goedbeheerde wachtwoordmanager aanbieden

2121
01:32:39.180 --> 01:32:46.020
voor afdelingen. Maar stel dat die er wel zijn, ja, dat gaan ook nog wel gewoon per mail

2122
01:32:46.020 --> 01:32:50.240
wachtwoorden uitgewisseld die niemand dan weer verwijderd. Als je mij een wachtwoord per mail

2123
01:32:50.240 --> 01:32:56.840
stuurt, dan sla ik hem op in mijn wachtwoordmanager en dan edit ik de mail in Outlook. En dan haal ik

2124
01:32:56.840 --> 01:33:01.080
het wachtwoord eruit, sla ik hem op. Maar ik ken bijna niemand die dat doet, want dat is extra

2125
01:33:01.080 --> 01:33:06.060
werk. En meteen van ja, gods, komen laptop toch niet in. Maar je moet altijd je security zo

2126
01:33:06.800 --> 01:33:12.080
inrichten dat je er altijd rekening mee houdt dat het ooit gebeurt dat je gerakt wordt,

2127
01:33:12.300 --> 01:33:17.700
want er zijn een paar zekerheden in ons leven, dus je gaat dood en je wordt een keer gerakt.

2128
01:33:18.920 --> 01:33:27.120
En de vraag is wanneer precies? Gaat iemand wel voorkomen? En ja, dan moet je zorgen dat je,

2129
01:33:27.680 --> 01:33:34.100
dat de impact zo minimaal mogelijk is. Ja, en als je dan zo, want dat vind ik op zich

2130
01:33:34.100 --> 01:33:39.500
al heel erg duidelijk dat je dan een centrale soort van omgeving hebt waar je de wachtwoorden

2131
01:33:39.500 --> 01:33:43.600
beheert. Maar ik kan me ook voorstellen dat die beheerders die moeten natuurlijk,

2132
01:33:43.760 --> 01:33:51.480
want die moeten dan toegang krijgen tot die centrale database. Hoe kijk je daarnaar? Is

2133
01:33:51.480 --> 01:33:55.440
dat één iemand of zullen dat meerdere moeten zijn? Want iemand moet op een gegeven moment

2134
01:33:56.300 --> 01:34:05.840
de centrale key master zijn? Ja, klopt. Wat in heel veel enterprise netwerken heb je allemaal,

2135
01:34:08.320 --> 01:34:12.420
heb je allemaal domain admins. Heb je allemaal beheerders die overal weer bij kunnen. Dus

2136
01:34:12.420 --> 01:34:20.700
dat zou je ook op zich een afweging moeten maken. Kijk, je moet gewoon zorgen dat de

2137
01:34:20.700 --> 01:34:25.260
continuïteit is. Dat als er één of twee mensen weer uitvallen, dat iemand anders dan

2138
01:34:25.260 --> 01:34:31.480
de beheerrechten heeft. Maar zorg dat het zo minimaal mogelijk is. Eén is geen,

2139
01:34:31.800 --> 01:34:37.660
want dan heb je geen backup. Dus ja, je hebt altijd wel vertrouwde mensen nodig ergens voor.

2140
01:34:38.360 --> 01:34:42.300
Ja, precies. Maar zolang het groepje maar niet te groot is, want dat is natuurlijk wel

2141
01:34:42.300 --> 01:34:48.020
belangrijk. Ja, en waar je ook rekening mee kan houden is functiescheiding. Dus dat je,

2142
01:34:48.040 --> 01:34:54.420
zeg maar, dat je de wachtwoorden die ontwikkelaars gebruiken, dat je die in

2143
01:34:54.420 --> 01:34:58.100
een aparte database zet en de wachtwoorden die beheerders gebruiken, weer in een aparte

2144
01:34:58.100 --> 01:35:04.700
database. Zodat de beheerders weer geen toegang hebben tot ontwikkelaarswachtwoorden.

2145
01:35:05.000 --> 01:35:13.500
En andersom ook niet. Dus dat kan je nog wat slim segmenteren. Zodat niet één iemand

2146
01:35:13.500 --> 01:35:19.480
alles kan hebben, zeg maar. Supergoede tip. Ja, oké. Nou,

2147
01:35:19.500 --> 01:35:23.600
dank je wel voor dat beantwoorden. Ik denk dat er ook wel wat luisteraars waarschijnlijk

2148
01:35:23.600 --> 01:35:29.640
aan het schrijven zijn nu. Maar ja, nee, dat zijn hele goede tips. Want keypads gebruik

2149
01:35:29.640 --> 01:35:39.600
ik nu ook sinds vier jaar ongeveer. Nou kijk, hartstikke goed. En over dit

2150
01:35:39.600 --> 01:35:45.660
soort zaken heb ik met een aantal andere hackers en Daniel Valaan, een journalist van Etia News,

2151
01:35:46.520 --> 01:35:53.240
hebben we daar een hele handleiding over geschreven. Die staat op laatje niet hack maken.nl.

2152
01:35:54.300 --> 01:36:03.100
En daar staat van alles op van antivirus tot wachtopmanagers tot two factor authenticatie

2153
01:36:03.100 --> 01:36:06.880
en wat je eigenlijk allemaal moet doen om je computer veiliger te houden. Voor mensen die

2154
01:36:06.880 --> 01:36:11.640
daar geïnteresseerd in zijn van hoe kan ik zo'n hack proef mogelijke laptop en in mijn

2155
01:36:11.640 --> 01:36:16.400
dagelijks leven iets tegen gebruiken. Kijk vooral op laatje niet hack maken.nl.

2156
01:36:17.560 --> 01:36:22.520
Hartstikke goed. Dank je wel. We nemen het sowieso op in de show notes. Nou,

2157
01:36:22.520 --> 01:36:27.800
dan denk ik dat we maar doorgaan naar de tweede deel van onze podcast. Ja, denk ik het wel.

2158
01:36:28.180 --> 01:36:37.060
Ja, de developer dilemma's. Nou, het is een hekker dilemma. Dat zijn hekker dilemma's inderdaad.

2159
01:36:37.960 --> 01:36:41.740
Nou, ik had Syme al een beetje voor de aflevering een beetje voor gewaarschuwd. We

2160
01:36:41.740 --> 01:36:48.500
gaan gewoon even wat leuke dilemma's aan jou voorschotelen Syme. Ja, je zal echt moeten

2161
01:36:48.500 --> 01:36:54.380
kiezen, man. Oh jeetje, man. Ik ben heel generoseerd altijd, dat vind ik lastig. Ja,

2162
01:36:54.400 --> 01:37:01.840
precies. Gewoon de ware aard die proberen we naar boven te halen voor jou. Ja, precies. Maar

2163
01:37:01.840 --> 01:37:07.300
nogmaals, dat zal vast geen goede fout zijn. Het is meer waar zou je voor kiezen als je echt

2164
01:37:07.300 --> 01:37:14.040
zou moeten kiezen. Nou goed, ik zal even met de eerste beginnen. We hebben het al eens een

2165
01:37:14.040 --> 01:37:23.300
in de in de podcast al. Red teams of blue teams? Red teams, die is makkelijk. Maar dan moet je

2166
01:37:23.300 --> 01:37:29.780
wel uitleggen wat red teams en blue teams zijn. Ja, ja, je hebt in de cyber security,

2167
01:37:29.980 --> 01:37:35.020
zeg maar, zijn de blue teams, dat zijn de verdedigers. De red teams zijn de aanvallers

2168
01:37:35.020 --> 01:37:42.260
die de verdedigers testen. En ja, in de blue teams zit zeg maar vaak het security

2169
01:37:42.260 --> 01:37:48.540
operations center. De security operators die zeg maar de security monitoring software,

2170
01:37:49.040 --> 01:37:54.720
de IDS antivirus, die de IT's zeg maar al proberen zoveel mogelijk ondersteunen om de

2171
01:37:54.720 --> 01:38:03.580
hackers buiten te houden. En het red team is zeg maar het aanvallsteam dat eigenlijk zo

2172
01:38:03.580 --> 01:38:09.260
onzichtbaar mogelijk bepaalde objectives moet gaan behalen. Dat is een van mijn grootste

2173
01:38:09.900 --> 01:38:16.600
hobby's, wat ik ook onder andere voor bank heb gedaan en nu ook voor het ministerie

2174
01:38:16.600 --> 01:38:24.580
van volks en gezondheid doe, is dat de blue team, zonder dat ze er vanaf weten,

2175
01:38:24.800 --> 01:38:32.880
gaan we het red team zeg maar inbreken terwijl security en fraude monitoring aanstaat om dan

2176
01:38:32.880 --> 01:38:38.960
te testen van is de beveiliging op orde. Nou, en daar kan ook, daar hoort ook social

2177
01:38:38.960 --> 01:38:44.160
engineering bij. Dus het menselijke aspect, de mensen op de tuin leiden. Dus bijvoorbeeld

2178
01:38:44.160 --> 01:38:49.600
je kan mensen opbellen om een wachtwoord te vragen, phishing e-mails versturen. Je

2179
01:38:49.600 --> 01:38:56.280
kan via LinkedIn netprofielen gaan opzetten en dan je voordoen als een medewerker van

2180
01:38:56.280 --> 01:39:00.880
het bedrijf bijvoorbeeld en zo informatie om te vrutselen. Of een fysieke aspect,

2181
01:39:01.040 --> 01:39:07.280
je gaat fysiek inbreken, bijvoorbeeld als een soort mystery guest kom je langs en je zegt

2182
01:39:07.280 --> 01:39:11.380
ja, ik ben de printen monteur en ik kon de storing voor helpen. En dan wat je bijvoorbeeld

2183
01:39:11.380 --> 01:39:19.360
binnen gelaten, dan eenmaal binnen heb je allemaal hack tools bij je die je dan op een

2184
01:39:19.360 --> 01:39:25.900
netwerk via een simkaart remote te kunnen benaderen. Ja, dat is heel vet. En dan

2185
01:39:25.900 --> 01:39:33.040
is een soort kat-en-buik-spel eigenlijk. Blueteam en Redteam. Ja, grappig. Ja, en ik heb het

2186
01:39:33.040 --> 01:39:36.360
antwoord misschien wel een beetje gehoord, maar ik zou het wel even bevestigd willen

2187
01:39:36.360 --> 01:39:46.880
hebben. Redteam, toch? Ja, dat dacht ik al. Dat was gewoon eentje om even warm te draaien.

2188
01:39:49.080 --> 01:39:58.540
Nou goed, nou komt een wat lastigere, denk ik. Nou, hou je vast. Being hacked or being

2189
01:40:00.220 --> 01:40:09.080
DDoSed? Being DDoSed. Ja, als ik gehacked word, dan, ja, dat is heel veel vertrouwelijke

2190
01:40:09.080 --> 01:40:15.580
informatie, zeg maar. Dat is een nachtmerrie scenario. Ja, als je gediedosd wordt, ja,

2191
01:40:15.620 --> 01:40:21.720
dan ligt je website eruit. Ja, nou, dan ga ik via mijn 4G verbinding verder. Ja,

2192
01:40:21.840 --> 01:40:28.380
dat is voor mij de impact niet zo groot. Maar ja, stel je bent de bank of je bent

2193
01:40:28.380 --> 01:40:32.060
een kritische infrastructuur. Ja, dan zou je daar een hele andere afweging in maken.

2194
01:40:32.180 --> 01:40:37.900
Maar voor mij is die nog wel makkelijk te maken. Oké, mooi, mooi. Ja, dus ben je

2195
01:40:37.900 --> 01:40:42.740
afhankelijk van het risico natuurlijk. Maar als het aan jou lag, being DDoSed. Ja, zeker.

2196
01:40:43.520 --> 01:40:50.620
Geen uitnodiging overigens. Oh ja, nee. Moeten we nog even DDoS uitleggen voor

2197
01:40:50.620 --> 01:40:55.060
de luisteraars? Of is dat wel? Ik denk dat de meeste mensen het al weten. Ja,

2198
01:40:55.060 --> 01:41:00.400
dus je gaat met heel veel computers tegelijkertijd of heel veel internetverbindingen

2199
01:41:01.080 --> 01:41:06.120
tegelijkertijd stuur je dat allemaal op één computer af en die kan het aantal

2200
01:41:06.120 --> 01:41:11.440
verzoeken dan niet aan. Die bijvoorbeeld een maximaal 200 ingangen. En ja, als je

2201
01:41:11.440 --> 01:41:17.200
met 1000 tegelijkertijd een webpagina opvraagt, ja, dan krijgt bezoeker 201 tot en met 1000,

2202
01:41:17.220 --> 01:41:23.000
die krijgt gewoon geen antwoord meer terug. Dus dan ligt gewoon een hele dienst eruit.

2203
01:41:23.760 --> 01:41:31.420
Ja, precies. Oké, de volgende is een beetje een open deur, vind ik, maar ik vond

2204
01:41:31.420 --> 01:41:41.580
hem wel leuk om even op te noemen. Memorize your SSH keys or tattoo your SSH keys?

2205
01:41:42.420 --> 01:41:51.340
Oh ja, ja, dan zou ik zeker het onthouden, maar dat is ook wel echt super ingewikkeld.

2206
01:41:53.600 --> 01:42:00.120
Ja, kijk, die, als je het tatoeëert, dan kan je niet zomaar je SSH key aanpassen.

2207
01:42:01.080 --> 01:42:08.080
Ja, dus als je gaat zwemmen, dan, ja, dat is wel, of gefotografeerd wordt.

2208
01:42:08.700 --> 01:42:12.020
Ja, dan ben je gewoon de klops. Oh ja, tuurlijk, ja.

2209
01:42:12.920 --> 01:42:21.180
Ja, deze heb ik van de developerdilemmaats.com gehaald. Ik vond hem wel heel toepasselijk toen ik hem voorbij zag komen.

2210
01:42:21.320 --> 01:42:22.880
Ik denk, ik ga hem gewoon even stellen aan je.

2211
01:42:22.880 --> 01:42:29.760
Want ik vraag me dan ook echt af of de developers dan echt een tatoeage van hun SSH key zouden tatoeëren.

2212
01:42:30.340 --> 01:42:39.420
Maar goed, dat is wel echt hard, denk ik hoor, maar ik heb wel iemand die dan het logo van hun favoriete spel of zo tatoeëren.

2213
01:42:39.560 --> 01:42:41.580
Ja, die zien we ook meer.

2214
01:42:41.700 --> 01:42:42.500
Ja, die geloof ik al, ja.

2215
01:42:43.040 --> 01:42:48.320
Ik hoorde ook dat Saber een hele mooie tattoo op zijn beel heeft van Microsoft, geloof ik of zo.

2216
01:42:48.980 --> 01:42:50.900
Oh, wauw, dat is wel echt fanboy.

2217
01:42:51.660 --> 01:42:52.660
Nee, nooit.

2218
01:42:53.420 --> 01:42:54.500
Zo weet ik het.

2219
01:42:54.720 --> 01:43:02.800
Maar dit is vroeger, toen had men nog helemaal geen encryptie en dan praat ik over honderden, duizenden tot duizenden jaren terug.

2220
01:43:03.180 --> 01:43:11.100
Hoe krijg je dan een bericht van A naar B, en stel je wordt onderschept, dan kun je een geheimschrift gebruiken en zo.

2221
01:43:11.300 --> 01:43:20.360
Maar wat men toen ook al deed was het bericht op iemands hoofd tatoeëren en dan groeide daar haar overheen.

2222
01:43:20.360 --> 01:43:25.480
En zo kon je toch onzichtbaar een bericht van A naar B versturen.

2223
01:43:26.780 --> 01:43:33.160
Ja, dus er zijn wel in de cryptografie zeg maar wel echt wel verhalen van tatoeasies bekend.

2224
01:43:34.260 --> 01:43:36.860
Grote rolletjes, zeker zeker.

2225
01:43:37.740 --> 01:43:40.440
Nou, komen we bij de laatste.

2226
01:43:42.580 --> 01:43:47.140
Serverless ontwikkeling, or containers ontwikkeling?

2227
01:43:50.360 --> 01:43:58.800
Ja, ik zou dan in containers ontwikkelen, omdat dat veel schaalbaarder en reproduceerbaarder is.

2228
01:43:59.520 --> 01:44:01.700
Oké, en serverless dan niet?

2229
01:44:05.120 --> 01:44:07.220
Dat reproduceerbaarheid is denk ik wel een punt.

2230
01:44:07.600 --> 01:44:16.380
Dat schaalbare, dat kun je denken, oh ja sorry, ik vul het nu even in, maar dat schaalbare is serverless, dat is een van de eigenschappen.

2231
01:44:16.380 --> 01:44:19.520
Maar reproduceerbaarheid is denk ik nog wel een punt.

2232
01:44:19.520 --> 01:44:21.780
Wat bedoel je met serverless zeg maar, met die term?

2233
01:44:23.160 --> 01:44:30.020
Oh ja, nou dat is misschien wel helemaal een goeie, ja, het is eigenlijk tegenwoordig met de cloud nooit meer jouw server.

2234
01:44:30.500 --> 01:44:39.400
Maar goed, wat er eigenlijk gezegd wordt is bij serverless, je deploit alleen jouw code ergens heen en dat wordt dan op afroep zeg maar, wordt die in de lucht gebracht.

2235
01:44:39.600 --> 01:44:45.340
Dus stel, je hoeft dan alleen maar te betalen, dat is dan het marketingverhaal er omheen.

2236
01:44:46.480 --> 01:44:50.540
Je betaalt alleen maar voor de computebouwer als het gebruikt wordt.

2237
01:44:50.880 --> 01:44:58.900
Dus als ik een webrequest doe naar een serverless functie, dan komt hij alleen in de lucht als die webrequest zeg maar uitgevoed moet worden, dan doet hij een berekening.

2238
01:44:59.120 --> 01:45:08.000
En als hij klaar is, dan maakt hij het plaatje, zet hij ergens anders naartoe of schrijft hij ergens anders heen en dan is hij klaar en dan is hij weer uit de lucht.

2239
01:45:08.000 --> 01:45:15.600
En jij hebt helemaal geen penult of op wat voor server het draait of waar het draait, dus dat is allemaal helemaal weggeabstrailleerd voor je.

2240
01:45:15.800 --> 01:45:22.080
Ja precies. Ja dan zou mijn overduidelijke voorkeur naar containerized heen gaan, maar het ligt ook natuurlijk aan de toepassing.

2241
01:45:22.260 --> 01:45:29.540
Stel je wil een wachtwoord kraken, dan zie je wel dat hackers toch wel serverless architectuur inzetten.

2242
01:45:30.280 --> 01:45:36.820
Gewoon een hoop geld tegenaan gooien en ga deze hesma kraken, dan maakt het me niet uit hoe je het doet, ik wil gewoon resultaat hebben.

2243
01:45:37.460 --> 01:45:43.960
En ja dat schaalt heel lekker en goed en dan maakt het niet zoveel uit wat er eigenlijk allemaal precies gebeurt.

2244
01:45:44.160 --> 01:45:59.780
En bij containers heb je gewoon heel reproduceerbaar wat er gebeurt en als je de integriteit van je systeem heel belangrijk is dan wil je niet dat een of andere black box het voor je oplost ofzo.

2245
01:46:00.440 --> 01:46:03.880
Ja precies, ja dat is wel een duidelijke.

2246
01:46:03.880 --> 01:46:12.280
Super, ja ik twijfelde over deze laatste maar ik ben wel blij dat we hem even genoemd hebben want het geeft wel de twee spectrums even aan.

2247
01:46:12.980 --> 01:46:18.780
En ook de veiligheid hebben we hierin dan even besproken dus het heeft hier toch wel mij weer een wijze les lid.

2248
01:46:19.940 --> 01:46:23.980
Nou mooi, hey wat vond je ervan Syme, wat zei je er doorheen, viel het mee?

2249
01:46:24.140 --> 01:46:26.000
Ja nee hartstikke leuk, ja.

2250
01:46:26.240 --> 01:46:29.460
Nou als ik goed, dat waren de developer dilemmas.

2251
01:46:30.580 --> 01:46:33.640
Nou ik stel voor dat we weer doorgaan naar het volgende deel.

2252
01:46:34.300 --> 01:46:40.220
Ja het laatste dat is denk ik een, nou ja niet makkelijk trouwens, zo moet ik het niet zeggen.

2253
01:46:40.680 --> 01:46:47.140
De tips, we proberen iedere keer tips zeg maar of iedereen mag gewoon tips aandragen.

2254
01:46:48.640 --> 01:46:54.860
Ja ik heb er dit keer wel een paar, soms heb ik hier inspiratie dit keer wat meer.

2255
01:46:55.400 --> 01:46:59.320
Ik weet niet of jullie allemaal tips hebben want dan, ja dan mogen jullie.

2256
01:46:59.360 --> 01:47:01.900
Ga jij maar als eerst, dan ga ik ze eventjes verzamelen, goed?

2257
01:47:02.460 --> 01:47:09.380
Ja ja oké, goed, de eerste is zeg maar die gaat Simon sowieso kennen want dat is een podcast tip.

2258
01:47:10.640 --> 01:47:12.840
Dat is de Darknet Diaries die ken je vast wel.

2259
01:47:12.960 --> 01:47:15.280
Geniaal, echt mooie verhalen.

2260
01:47:15.620 --> 01:47:23.240
Ja precies, dat is gewoon leuk om dan, ja ik ben geen security, privacy, hackerspecialist.

2261
01:47:23.260 --> 01:47:29.060
Ik vind het wel gewoon leuk om die verhalen die, hoe noem je dat, die stoer verhaal te horen over

2262
01:47:29.060 --> 01:47:37.880
heel de grote hacks zeg maar in Amerika of waar dan ook, ook complexe hacks of kinderen die de meest rare dingen uit hebben gesproken.

2263
01:47:39.140 --> 01:47:44.900
Ja dat is volgens mij ook, ik meen dat ook bij Darknet Diaries geweest, dat was die Xbox hack.

2264
01:47:46.000 --> 01:47:49.220
Dat is echt de meest bizarre verhalen zeg maar.

2265
01:47:49.420 --> 01:47:54.480
Ja dat is echt wel een hele gaaf podcast, dus dat is sowieso een aanrader.

2266
01:47:54.720 --> 01:47:57.620
Dus de Darknet Diaries die zetten we ook in de show notes.

2267
01:47:58.600 --> 01:48:03.900
Tweede tip, dat is een beetje een brug naar een mogelijke aflevering die we in de,

2268
01:48:03.900 --> 01:48:06.580
hopelijk in de redelijk snelle toekomst gaan opnemen.

2269
01:48:08.580 --> 01:48:13.280
Het gaat eigenlijk, dus de tip is, bouw je eigen server thuis.

2270
01:48:14.140 --> 01:48:19.060
En dat is niet zozeer omdat ik denk, oh stoer je moet een server kunnen bouwen.

2271
01:48:19.260 --> 01:48:22.440
Het is niet hardware-matig maar gewoon, ja maakt niet uit hoe.

2272
01:48:24.140 --> 01:48:29.640
Alleen door dat te doen zeg maar, door zelf je operating system Windows of Linux of whatever,

2273
01:48:30.700 --> 01:48:34.080
zelf op te zetten en dan de software stack die er bovenop,

2274
01:48:34.340 --> 01:48:37.960
stel dat je PHP gaat programmeren, dus dat je ook je eigen webserver

2275
01:48:39.480 --> 01:48:43.780
en PHP installeert, dus alles zeg maar dat je daar allemaal mee in aanraken komt.

2276
01:48:44.620 --> 01:48:48.160
Om dan een beetje te begrijpen, oké waar kom je, wat betekent dit allemaal.

2277
01:48:48.220 --> 01:48:52.360
Maar ook de mogelijkheid om dan gewoon lekker te spielen rijden zeg maar thuis.

2278
01:48:52.440 --> 01:48:56.660
Zonder dat je dingen kapot maakt waardoor allerlei mensen chagrijnig worden.

2279
01:48:59.100 --> 01:49:00.460
Ja dat kun je allemaal gewoon thuis doen.

2280
01:49:02.920 --> 01:49:07.000
Nou waarom kwam ik hier ook op, is omdat wij in de Slack zeg maar bij ons

2281
01:49:07.000 --> 01:49:11.080
heb ik met Rogier Lommers, die heeft in een eerdere aflevering,

2282
01:49:12.920 --> 01:49:18.540
is die gast geweest, die werkt bij bol.com en die tipte ons, die had wat feedback zeg maar,

2283
01:49:18.540 --> 01:49:25.480
misschien moeten we een keer, of moeten jullie een keer een aflevering opnemen over zelf thuis

2284
01:49:26.420 --> 01:49:29.660
service draaien en wat komt er aan bij kijken en wat kun je dan doen,

2285
01:49:29.860 --> 01:49:34.940
wat voor software etc. Dus zo'n aflevering gaan we in de toekomst wel een keer

2286
01:49:34.940 --> 01:49:39.140
maken maar een tip is in ieder geval en bouwen we een keer zelf een server en

2287
01:49:40.160 --> 01:49:43.020
draaien je eigen software. De laatste is een beetje gewoon

2288
01:49:43.880 --> 01:49:51.180
nerd culture en pop culture. Ik ben best wel een Marvel fan, ook van de films,

2289
01:49:51.540 --> 01:49:57.890
maar ook de comics zeg maar en er is een Marvel Unlimited abonnement en dat is,

2290
01:49:58.740 --> 01:50:04.060
ik weet niet, dat kost, dat kost, weet ik veel, 10 euro of zo, dat is een beetje

2291
01:50:04.060 --> 01:50:10.670
zo'n Netflix abonnement vorm, abonnements vorm, soort van all you can eat. Je betaalt dan,

2292
01:50:10.670 --> 01:50:16.550
ik meen, 10 euro per maand en dan kun je gewoon alle strips, zeg maar, lezen, zeg maar,

2293
01:50:17.370 --> 01:50:21.330
bij van Marvel en je hebt ook een jaar abonnement, die is een stuk goedkoper,

2294
01:50:21.370 --> 01:50:28.550
dan is het volgens mij iets van 6 euro per maand. En ja, dat is wel tof, want dan kun

2295
01:50:28.550 --> 01:50:37.710
je goed, ik ben nu toevallig een reeks van The Avengers aan het lezen, die aflevering 93 of

2296
01:50:37.710 --> 01:50:43.790
zo, dus die komt uit 1964 en dat is wel heel grappig om dan te zien hoe in die tijdsgeest

2297
01:50:43.790 --> 01:50:47.530
al die superhelden, zeg maar, geplaatst zijn en hoe, ja, dat taalgebruik is net even wat

2298
01:50:47.530 --> 01:50:53.750
anders, maar je ziet wel heel erg waar al die films van nu op gebaseerd zijn. Dus dat is

2299
01:50:53.750 --> 01:51:01.130
een tip. Ja, best wel een gunstige abonnements vorm. Dat waren mijn drie tips.

2300
01:51:01.130 --> 01:51:04.530
Ja, dus 65 euro per jaar, dat is op zich wel redelijk tof.

2301
01:51:04.830 --> 01:51:15.310
Ja, ik heb ook nog wel een tip die ik wil geven. Je hebt Van Owasp, dus de organisatie die alles

2302
01:51:15.310 --> 01:51:22.050
weet over websitebeveiliging, die heeft ook een hele rikse boeken geschreven en die bieden

2303
01:51:22.050 --> 01:51:31.110
ze tegen kostprijzen aan. Dus dan heb je echt voor 20 euro, heb je acht boeken of zo. En ja,

2304
01:51:31.110 --> 01:51:37.070
als je daarop zoekt, kun je echt voor heel weinigheid heel veel security, applicatiebeveiliging,

2305
01:51:37.070 --> 01:51:47.450
lectuur binnenhalen. Kost je bij niks. Ik had ook nog twee tipjes over nerd-items

2306
01:51:47.450 --> 01:51:54.170
gesproken. Ik zag onlangs een Optimus Prime, auto-converting, voice controlled, advanced

2307
01:51:55.210 --> 01:52:02.530
robot. Die was zo vet. Dus dan zeg je gewoon tegen die Optimus Prime, zeg je, weet je wel,

2308
01:52:03.210 --> 01:52:08.570
auto-bot, roll out. En dan transformeert die uit zichzelf. Er zitten echt meer dan 600 chips in.

2309
01:52:09.330 --> 01:52:12.630
Ik weet niet wat er allemaal voor sensoren allemaal opzitten, maar dan moet je hem ook

2310
01:52:12.630 --> 01:52:20.090
wel met je wifi verbinden. Hij is sowieso voice controlled, dus ik ben wel benieuwd

2311
01:52:20.090 --> 01:52:24.750
hoe ze dat willen hacken. Maar ja, je kan hem via je telefoon benaderen inderdaad,

2312
01:52:24.790 --> 01:52:28.650
heb ik gezien. Ja, precies. Je hebt ook allemaal kinderspeelgoed tegenwoordig met

2313
01:52:28.650 --> 01:52:34.010
microfoons en die worden steeds slimmer, dat slimme speelgoed. En ja, alles wat je dan

2314
01:52:34.010 --> 01:52:39.530
zegt wordt dan als kind naar de cloud geüpload en dan krijg je een slimme antwoord terug,

2315
01:52:39.710 --> 01:52:46.390
zeg maar. Ook wel een privacy-nachtmering, want wie gaat nou zo'n slimme pop updaten.

2316
01:52:46.390 --> 01:52:52.690
Maar dan moet er bij jou in de toekomst ook Optimus Prime gebedeeld worden.

2317
01:52:55.590 --> 01:52:59.890
Dan zit je vlakbij die Optimus Prime en zeg je, man, wat was je wachtwoord ook alweer?

2318
01:53:00.090 --> 01:53:04.130
Ja, dat is N, Z. Dan moet je die Optimus Prime mee te luisteren.

2319
01:53:07.370 --> 01:53:12.570
Sorry dat ik je nu onderbrengt, dat doe ik vaker. Dat is een beetje mijn skillset.

2320
01:53:13.330 --> 01:53:19.290
Maar nu je dit zegt, zeg maar, over die wifi dingen. Degene waar ik helemaal niet bij stil

2321
01:53:19.290 --> 01:53:24.210
had gezien en achteraf dacht, ja, oké, dat kan. Je hebt die robot, zeg maar,

2322
01:53:24.350 --> 01:53:31.850
dus de stofzuigers die tegenwoordig best veel mensen hebben. Wij ook. En die hebben zo'n

2323
01:53:31.850 --> 01:53:40.710
LIDAR, zeg maar, een laser die dus kent wat de ruimte is en waar die dan moet gaan

2324
01:53:40.710 --> 01:53:45.830
stofzuigen en dat die niet gaat botsen en zo. Maar wat blijkbaar dus ook kan,

2325
01:53:46.170 --> 01:53:52.050
is dat je met laser, zeg maar, geluidsgolven kunt oppikken. En dat is wel iets waar ik dus

2326
01:53:52.050 --> 01:53:57.210
niet bij stil had staan. Dat ze dus op die manier gesprekken, zeg maar, op allerlei plekken,

2327
01:53:57.210 --> 01:54:01.350
zeg maar, kunnen vastleggen. Want je zou zeggen, want het eerste wat in je opkomt

2328
01:54:01.350 --> 01:54:05.310
bij die stofzuigerrobot is dat je zegt, oké, daar zitten camera's in, dus ze kunnen

2329
01:54:05.310 --> 01:54:10.590
beelden opnemen en ja, die kunnen ze vastleggen. Dus dat wil je niet.

2330
01:54:10.590 --> 01:54:15.170
Maar je staat er niet bij stil, dat ze dus ook nog eens met laser, dat je die ook

2331
01:54:15.170 --> 01:54:18.270
eventueel geluid op kan nemen. Dus dat vond ik ook wel scary.

2332
01:54:18.670 --> 01:54:23.890
Ja, vooral ook inlichtingenen, ze hebben daar natuurlijk een specialiteit van gemaakt.

2333
01:54:24.450 --> 01:54:31.230
Maar je kan met een laserstraal op een raam, kan je zeg maar, als je praat,

2334
01:54:31.330 --> 01:54:35.970
dan gaat het raam heel licht resoneren. En daar kan je software voor schrijven.

2335
01:54:36.070 --> 01:54:40.170
Als je met een laser op een raam schijnt, dat je dat dan weer kan reversen naar

2336
01:54:40.170 --> 01:54:48.890
tech, zeg maar. Dus dat is ja, nu zal het, voor bijna alle luisteraars geen actuele

2337
01:54:48.890 --> 01:54:54.430
dreiging, zeg maar. En bij die stofzijgrobots had een tijdje geleden had LG,

2338
01:54:54.510 --> 01:54:59.370
die had ook een stofzijgrobot met camera en dan kon je dan als je niet thuis was,

2339
01:54:59.490 --> 01:55:02.090
kon je met je stofzijgrobot door je huis rijden om te kijken of er niet een

2340
01:55:02.090 --> 01:55:08.990
inbreker rondloopt of je kat schrik kan jagen. En dat was ja, dat was ook niet goed beveiligd,

2341
01:55:08.990 --> 01:55:13.130
zeg maar, hun ICT eromheen. En dan kon je als hacker, kon je dan met iemand

2342
01:55:13.650 --> 01:55:18.150
stofzijgrobot gaan rondrijden in zijn huis en ook kijken dus hoe het huis eruit zag.

2343
01:55:19.010 --> 01:55:26.350
Ja, dat is natuurlijk een natte droom voor elke kind die kattenkwaad wil uithalen,

2344
01:55:26.590 --> 01:55:30.310
zeg maar. Vroeger kon je iets fysieks in iemands huis bewegen, zo'n sederom

2345
01:55:30.310 --> 01:55:36.550
laden open en dicht. En nu heb je gewoon soms afstand bestuurbare drones, stofzijgrobots,

2346
01:55:38.130 --> 01:55:48.230
ja, dat gaat wel ver inderdaad. Ik vraag me af hoe goed je met die lasers, zeg maar,

2347
01:55:48.370 --> 01:55:53.430
in zo'n stofzijgrobot, hoe goed je dat dan... Ja, dan moet die stofzijgrobot dan wel naar

2348
01:55:53.430 --> 01:55:58.730
een soort spiegel rijden of zo, of als je panorama ramen hebt tot de grond,

2349
01:55:58.830 --> 01:56:04.590
dat die dan daarop zou kunnen doen. Ik vind dat wel goed bedacht op zich.

2350
01:56:05.570 --> 01:56:11.730
Ja, ja, zeker. Het zal ook wel weer een combinatie zijn van, ik denk niet dat het bij

2351
01:56:11.730 --> 01:56:16.970
heel veel mensen zal niet kunnen. Maar god weet, zodat je ook zegt, als je een hack hebt om die

2352
01:56:16.970 --> 01:56:20.990
robot überhaupt te kunnen besturen, dat je hem dan naar een raam rijdt, zodat die... Ja,

2353
01:56:20.990 --> 01:56:24.870
als je dan avond of nachts denkt, waarom rijdt die robot ieder avond altijd naar een raam toe,

2354
01:56:24.870 --> 01:56:36.270
dan weet je nu wat de man kan anders. Ja, goed joh. Oké, dat was mijn... Nee,

2355
01:56:36.630 --> 01:56:42.210
hele waardevolle. Absoluut. Waardevolle onderbreking. Even kijken. Ja,

2356
01:56:42.210 --> 01:56:47.390
de laatste tip jongens. Ja, dat is echt zo open deur. Maar verander je wachthoort,

2357
01:56:47.630 --> 01:56:53.250
mensen. Lieve mensen. En vooral als je bij allekabels.nl hebt besteld. Ja,

2358
01:56:53.950 --> 01:57:01.010
want dat ben ik zelf ook vergeten. Ja, het is echt erg. 3,6 miljoen records. Zo'n beetje het

2359
01:57:01.010 --> 01:57:08.530
grootste dataleck dat we als Nederlanders hebben gehad. Hartstikke vers. Ja, en meestal zeg ik

2360
01:57:08.530 --> 01:57:12.890
bij dit soort dingen van ja jongens, stel 2 factor authenticatie in. Maar dat kan natuurlijk

2361
01:57:12.890 --> 01:57:18.730
bij alle kabels helemaal niet, want het is gewoon een platte webshop. Maar zorg dan dat je

2362
01:57:18.730 --> 01:57:23.630
een wachthoortmanager hebt privé. Ik ken heel veel mensen omheen die maar vier verschillende

2363
01:57:23.630 --> 01:57:29.530
wachthoorten hebben, omdat ze het maximale is wat ze willen onthouden, kunnen onthouden. Maar

2364
01:57:29.530 --> 01:57:32.910
als je een wachthoortmanager hebt, dan kun je dus overal een uniek wachthoort configureren. En

2365
01:57:32.910 --> 01:57:38.350
dan maakt het ook niet zoveel uit als allekabels.nl gehackt is, zeg maar. Want als in ieder geval

2366
01:57:38.350 --> 01:57:45.450
niet je wachthoort kan aanvallen, dan niet zomaar op je Facebook inloggen. Ja, dat is

2367
01:57:45.450 --> 01:57:51.550
nog een veel betere tip inderdaad. Gewoon een centrale wachthoortsysteem. Ja, en zeg maar stel

2368
01:57:51.550 --> 01:57:57.750
overal waar het kan, dat duw factor in. Het is een beetje irritant natuurlijk om naast je wachthoort

2369
01:57:57.750 --> 01:58:03.150
zo'n code van je telefoon over te typen. Maar echt, dat is wel een gouden wapen tegen de

2370
01:58:03.150 --> 01:58:10.790
meest voorkomende hacks. Want tegenwoordig zijn er datasets in omloop waarin miljarden

2371
01:58:11.670 --> 01:58:16.670
unieke gebruikersnaam wachthoortcombinaties staan. Dat noemen we zogenaamde compilatie

2372
01:58:16.670 --> 01:58:23.810
datalecken. Dus dat is zo'n compilatiedataleck. Daar zijn soms honderden verschillende kleinere

2373
01:58:23.810 --> 01:58:30.410
datalecken samengevoegd. En elk uniek wachthoort per e-mail adres, per user account,

2374
01:58:31.030 --> 01:58:38.350
wordt daar dan in platgeslagen. En dan kan je als herker gewoon op e-mail adres zoeken. En

2375
01:58:38.350 --> 01:58:43.150
krijg je vaak 1 of 2 wachtwoorden die ergens in het volledig gebruikt zijn. Krijg je terug.

2376
01:58:43.830 --> 01:58:49.130
Nou, en als je dat dan uitprobeert op gewoon inwachtsschermen, dan heb je 10,

2377
01:58:49.130 --> 01:58:56.330
20 procent kans dat dat gewoon nog werkt. En dat zwerft dan rond op internet. En ja,

2378
01:58:56.510 --> 01:59:02.330
het is best wel onder hackers best wel wat hebben van dat soort sets op een computer staan.

2379
01:59:03.130 --> 01:59:08.330
En ja, dan ben je gewoon heel kwetsbaar op het moment dat je heel weinig wachtwoorden

2380
01:59:08.330 --> 01:59:11.410
gebruikt niet vaak wijzigt of geen 2-factor hebt ingesteld.

2381
01:59:12.350 --> 01:59:20.130
Ja, ik ben ook wel benieuwd wat van Impact het op alle kabels.nl maakt hoor. Dit grapje.

2382
01:59:21.150 --> 01:59:28.290
Ja, ze hebben een hoop publiciteit bijgekregen. De aandacht is ook aandacht. Ik ben benieuwd

2383
01:59:28.290 --> 01:59:30.650
of de toezichthouder hier nog wat op gaat ingrijpen.

2384
01:59:32.310 --> 01:59:37.990
Ja, op een gegeven moment is iedereen het natuurlijk vergeten. En dan gaat het gewoon weer door.

2385
01:59:37.990 --> 01:59:42.390
Ik had niet verwacht dat alle kabels zoveel, dat 3,5 miljoen bij alle kabels.

2386
01:59:42.410 --> 01:59:49.590
Dat is zo'n lelijke schijt ook. Ja, zo simpel, maar dan toch blijkbaar marktlijden met kabels.

2387
01:59:51.170 --> 01:59:54.470
Een paar vrienden van mij zeiden ook van ja, ze hebben gewoon elke kabel.

2388
01:59:54.610 --> 02:00:01.470
Dus ja, ik heb het ook besteld. Iedereen heeft al een keer besteld, schijnt. Dus het is echt groot.

2389
02:00:01.610 --> 02:00:05.650
Ja, ik zat er ook bij. Maar goed, ik maakte me niet per se druk.

2390
02:00:05.650 --> 02:00:11.930
Want ik dacht ja, ik gebruik ook een password manager, dus ik denk ook, ik weet niet eens wat mijn password is.

2391
02:00:12.850 --> 02:00:14.090
Dus succes. Ja, precies, ik bedoelde.

2392
02:00:14.150 --> 02:00:20.270
Nou, ik bedoelde meer. Dus voor de mensen die het niet gebruiken, zeg maar, even een tip.

2393
02:00:21.310 --> 02:00:26.710
Ja, en dan nog een tip toevoegen. Als je bijvoorbeeld een Gmail of Outlook e-mail adres hebt,

2394
02:00:26.710 --> 02:00:35.910
dan kan je met een plusje voor je achter je username, kan je bijvoorbeeld Simon plus allekabels.gmail.nl

2395
02:00:36.490 --> 02:00:39.030
kun je dan als gebruikersnaam opvoeren.

2396
02:00:39.410 --> 02:00:44.170
En dan mocht je op een gegeven moment op dat e-mail adres, mocht je op een gegeven moment

2397
02:00:44.170 --> 02:00:50.610
ja, opeens hele niet verklaarbare nieuwsbrieven of vissing mailtjes krijgen,

2398
02:00:51.290 --> 02:00:53.950
dan weet je van hey, allekabels.nl is gehackt.

2399
02:00:53.950 --> 02:00:57.310
Want daar heb ik als enige dat e-mail adres toegevoegd.

2400
02:00:57.390 --> 02:00:58.170
Ja, dat zal het zijn.

2401
02:00:58.370 --> 02:01:02.250
Ja, dus Outlook en Gmail die staan toe dat je willekeurig aantal e-mail adressen maakt

2402
02:01:02.250 --> 02:01:05.730
als er maar een plusje achter je username staat.

2403
02:01:06.890 --> 02:01:07.330
Oké.

2404
02:01:07.490 --> 02:01:12.410
Ja, en zo kwamen ook bepaalde mensen erachter dat hun account bij allekabels was gehackt,

2405
02:01:12.410 --> 02:01:16.730
omdat ze daar op een gegeven moment vissing mails op kregen.

2406
02:01:17.010 --> 02:01:17.610
Nou, een goed tip.

2407
02:01:18.190 --> 02:01:23.310
Ja, dat is ook wel iets wat de wereld weer een stukje veiliger maakt.

2408
02:01:24.350 --> 02:01:27.110
Die zijn alweer twee uur lekker bezig.

2409
02:01:27.590 --> 02:01:28.430
Zo, tijd gaat snel, zeg.

2410
02:01:28.670 --> 02:01:30.730
Gaat snel als je het naar je zin hebt.

2411
02:01:31.350 --> 02:01:34.670
En ik moet toch even een kudo maken naar Zencaster.

2412
02:01:36.010 --> 02:01:39.230
Dit keer heeft hij het volgehouden tot die twee uur lang.

2413
02:01:39.730 --> 02:01:43.470
Ik wil bijna zeggen niet de goden verzoeken, maar goed, ja, dat is waar.

2414
02:01:43.910 --> 02:01:45.690
Totdat we op stoprecording drukken.

2415
02:01:46.590 --> 02:01:47.330
Alles weg.

2416
02:01:48.050 --> 02:01:48.450
Ja, precies.

2417
02:01:49.670 --> 02:01:51.590
Ik ga er niet van uit, maar goed.

2418
02:01:52.130 --> 02:01:54.170
Ja, dat was hem weer allemaal.

2419
02:01:55.730 --> 02:02:00.470
Ik wilde Simon natuurlijk onwijs bedanken voor je deelname tijdens deze podcast.

2420
02:02:01.130 --> 02:02:02.090
Ja, dank je voor de uitnodiging.

2421
02:02:02.130 --> 02:02:03.890
Heel leuk om hier te mogen zijn ook.

2422
02:02:04.430 --> 02:02:06.370
Ja, ik hoop dat je het leuk hebt gehad.

2423
02:02:06.470 --> 02:02:06.770
Zeker.

2424
02:02:07.490 --> 02:02:11.430
Ja, en wij hebben natuurlijk veel geleerd over cybersecurity, hacking en privacy.

2425
02:02:12.750 --> 02:02:14.090
Een mooie toevoeging.

2426
02:02:14.210 --> 02:02:14.690
Toch, Saber?

2427
02:02:15.050 --> 02:02:15.770
Ja, ja, zeker.

2428
02:02:16.030 --> 02:02:17.350
Zeker een interessant onderwerp.

2429
02:02:18.910 --> 02:02:20.830
Dat is voor de luisteraars ook interessant.

2430
02:02:20.830 --> 02:02:24.310
Zeker voor developers ook, want wij denken niet altijd aan security.

2431
02:02:24.890 --> 02:02:26.310
Nee, precies.

2432
02:02:27.570 --> 02:02:27.610
Ja.

2433
02:02:27.610 --> 02:02:30.050
Altijd security achteraf, een beetje eraan plakken.

2434
02:02:30.310 --> 02:02:31.090
Ja, precies.

2435
02:02:31.150 --> 02:02:31.810
Security last.

2436
02:02:32.090 --> 02:02:37.570
Ja, het is ook goed om security mensen tijdens het ontwikkelen te betrekken bij software.

2437
02:02:38.070 --> 02:02:42.530
Zodat je niet die eind watervalachtige pen test krijgt, waar je live moet,

2438
02:02:42.610 --> 02:02:45.330
maar dan nog een maand aan alle security fixers moet werken.

2439
02:02:45.470 --> 02:02:46.390
Iedereen in stress.

2440
02:02:46.810 --> 02:02:47.810
Ja, dat is dat.

2441
02:02:47.810 --> 02:02:48.210
Ja, eens.

2442
02:02:48.250 --> 02:02:49.370
Dat kan ik weer alleen maar behamen.

2443
02:02:49.370 --> 02:02:50.930
Het gebeurt gelukkig wel meer.

2444
02:02:51.350 --> 02:02:54.870
Dat was helemaal niet gangbaar.

2445
02:02:55.130 --> 02:02:57.370
Behalve bij sommige bedrijven of financiële instellingen.

2446
02:02:57.430 --> 02:02:58.750
Daar is het altijd al ingebakken geweest.

2447
02:02:59.530 --> 02:03:01.210
Die lopen we echt al ver vooruit.

2448
02:03:01.270 --> 02:03:07.330
Ook bij de Raalbank is het een van de eerste afdelingen, zeg maar,

2449
02:03:08.110 --> 02:03:11.970
die in het ontwikkelproces al al die security testen gingen uitvoeren.

2450
02:03:12.950 --> 02:03:16.230
En dan is je planning veel, veel meer te doen.

2451
02:03:16.690 --> 02:03:19.350
Maar heel veel bedrijven hebben nog nooit een security test uitgevoerd.

2452
02:03:19.850 --> 02:03:25.270
Dus dan is al zo'n eindtest is al of überhaupt een keer een test is al is al waardevol.

2453
02:03:25.770 --> 02:03:26.150
Oké.

2454
02:03:26.350 --> 02:03:30.910
Nou, Salves wil ik ook bedanken voor het mogelijk maken van online opnames met ZenCaster.

2455
02:03:31.250 --> 02:03:33.050
Wat dus dit keer wel lekker goed ging.

2456
02:03:35.250 --> 02:03:35.930
Hebben we nog andere dingen?

2457
02:03:36.170 --> 02:03:37.630
Ja, ga naar codeklets.nl.

2458
02:03:37.730 --> 02:03:41.010
Daar kun je al onze afleveringen zien.

2459
02:03:41.650 --> 02:03:43.210
Deze aflevering verschijnt daar natuurlijk ook.

2460
02:03:43.330 --> 02:03:45.190
Je kunt ook zien hoe je bij onze Slack komt.

2461
02:03:45.710 --> 02:03:47.170
Je kunt abonneren op onze nieuwsbrief.

2462
02:03:47.170 --> 02:03:50.990
De nieuwe aflevering, en ik loop echt enorm achter met die nieuwsbrief,

2463
02:03:51.270 --> 02:03:53.850
maar die gaat morgen eruit.

2464
02:03:54.110 --> 02:03:55.590
Ah, yes, yes, yes.

2465
02:03:56.390 --> 02:03:59.770
Dan gaat die ook de de eter in.

2466
02:04:00.710 --> 02:04:01.870
Is dat, nou ja, goed, whatever.

2467
02:04:04.990 --> 02:04:07.310
Ja, dat zijn nog andere zaken.

2468
02:04:07.450 --> 02:04:08.630
Je kunt ons volgen via Twitter.

2469
02:04:10.050 --> 02:04:13.890
Ik herhaalde nog een keer in wat we daar ook altijd doen via het op ons Twitter account.

2470
02:04:14.050 --> 02:04:16.110
Dus alle gasten, zeg maar, die volgen we ook.

2471
02:04:16.670 --> 02:04:19.150
Dus je kunt altijd daar op die manier kijken.

2472
02:04:20.190 --> 02:04:24.050
Interessante gasten, die kun je ook op die manier volgen via Twitter.

2473
02:04:24.770 --> 02:04:28.110
Door even bij ons op het Twitter account te kijken welke mensen wij volgen.

2474
02:04:28.210 --> 02:04:29.850
Wij volgen alleen maar onze gasten.

2475
02:04:29.950 --> 02:04:34.070
Verder niemand, dus het is verder geen soort van spamfabriek.

2476
02:04:34.970 --> 02:04:35.890
Ja, dat was het.

2477
02:04:36.850 --> 02:04:37.750
Bedankt weer, Simon.

2478
02:04:38.310 --> 02:04:38.790
Ja, alsjeblieft.

2479
02:04:39.470 --> 02:04:41.450
Ja, dankjewel Kishen ook.

2480
02:04:41.890 --> 02:04:42.530
Graag gedaan, man.

2481
02:04:42.910 --> 02:04:45.230
Ja, en tot de volgende keer weer.

2482
02:04:45.230 --> 02:04:47.710
Doei, hoi hoi.