Mila en Sammy over ontwikkelingen op VR-gebied, met een vleugje AI

Transcript

Kishen: Hey, hallo. Welkom bij een nieuwe aflevering van Codeclets. De podcast voor developers.

Kishen: Oh, zo leuk om het weer te mogen doen samen.

Saber: Ja, dat is waar.

Kishen: Ja, in seizoen 4 zitten we alweer. Episode 3, toch? Heb ik het goed?

Saber: Ja, dat heb je in één keer goed.

Kishen: Ja, en ook echt snel weer zijn we weer aan de gang.

Saber: Ja, we hebben de smaak te pakken.

Kishen: Ja, hè?

Saber: Nou ja, twee jaar pauze, maar dat hebben we al de vorige aflevering besproken.

Saber: Maar nu heb ik eigenlijk wel zin om iedere dag te podcasten.

Kishen: Iedere dag ook.

Saber: Misschien niet met jou.

Kishen: Oh ja, dat is goed joh. Ik heb een beetje zelden met jou ook.

Kishen: Nee, nee, nee. Ik hou wel een beetje van afwisseling, Saber.

Saber: Oké, nou dan doe je het volgende keer met Ivo.

Kishen: Ja, dat is goed.

Saber: Dat is de deal.

Kishen: Oh jee. Nou, laten we even gauw over andere dingen hebben. Afwisseling.

Kishen: Maar goed, ja, dankjewel dat jullie weer luisteren. Vandaag gaan wij,

Kishen: Saber en ik, Kieschen, nu zo'n beetje na zo'n zes en een half jaar,

Kishen: gaan we weer de immersieve wereld van virtual reality weer in.

Kishen: Ja, ik weet niet of jullie het nog allemaal konden herinneren,

Kishen: maar we hebben ooit een keer een VR aflevering opgenomen met Hedwig Koets, heette ze volgens mij.

Kishen: Doets, oh sorry, sorry Hedwig, sorry, Hedwig Doets.

Kishen: En dat was echt onwijs innovatief vonden wij toen.

Kishen: En daar hebben we ook wat vragen gesteld over waar de toekomst naartoe gaat.

Kishen: Dat was zes en een half jaar geleden dus.

Kishen: Nou en nu, ja dit keer gaan we natuurlijk weer met alle nieuwsgierigheid gaan

Kishen: we luisteren naar de nieuwste ontwikkelingen rondom VR.

Kishen: En uiteraard ook een klein kiekje in hoe AI hierbij zou kunnen helpen.

Kishen: In de softwareontwikkeling natuurlijk van VR oplossingen. En voor deze aflevering

Kishen: hebben we dit keer Mila Molenman en Sammy Speulman van Studio Vrij uitgenodigd.

Kishen: Ja, bij deze ook heel erg bedankt dat jullie ons hier op jullie mooie locatie mochten uitnodigen.

Kishen: En ja, uiteraard zijn we heel erg nieuwsgierig wat jullie allemaal doen en wat

Kishen: Studio Vrij natuurlijk aan mooie technologieën gebruikt.

Kishen: Dus welkom Mila en Sammy.

Mila: Ja, dankjewel.

Kishen: Ja, misschien vinden jullie het even leuk om jullie zelf even kort voor te stellen

Kishen: en ik zou zeggen Ladies First.

Mila: Oké, dankjewel. Ja, ik ben Mila en ik heb een achtergrond in kunstmatige intelligentie,

Mila: maar dat heb ik in, wat zal het zijn?

Mila: Ik denk 2014 ben ik daarmee begonnen aan de VU.

Mila: Dus het was toen echt nog heel wat anders dan wat het nu is.

Mila: Maar ik heb eigenlijk die keuze gemaakt om AI te gaan studeren.

Mila: Omdat ik dacht, ik heb echt geen idee wat de toekomst van dit medium kan gaan zijn.

Mila: Misschien wil ik er helemaal niks vanaf weten. Of juist alles.

Mila: Weet je, het kan heel groot worden.

Mila: Dus dan kan je er uiteindelijk voor kiezen, als het heel groot wordt,

Mila: om op een omwoond eiland te gaan leven. Of juist alles er vanaf weten.

Mila: Dus toen dacht ik, nou dan kan je er maar beter alles vanaf weten.

Mila: Nu zijn we een aantal jaar verder en weet ik eigenlijk dat ik er nog helemaal

Mila: niet zoveel vanaf weet. Omdat het zo ongelooflijk breed is.

Mila: En in de tijd dat ik AI studeerde, vond ik wel heel technisch en theoretisch.

Mila: Het was niet echt creatief.

Mila: Dus toen kwam ik in aanraking met Virtual Reality. Tijdens een studentenexperimentje

Mila: waarbij ik bovenop een hoog gebouw kwam te staan.

Mila: Heel hoog gebouw, maar de visuals waren echt heel matig.

Mila: En alsnog kreeg ik klamme handjes, zwetende oksels en dacht ik,

Mila: holy, dit medium is zo krachtig.

Mila: Hier wil ik ook alles vanaf weten, dus op die manier ben ik Virtual Reality gaan studeren daarna.

Mila: Aan de Kunstacademie in Londen.

Mila: Dat was ook de eerste VR Master in de hele wereld.

Saber: Vet.

Kishen: Weet je nog welk jaar ongeveer? Of hoeveel jaar geleden ongeveer?

Mila: Ik denk dat dit 2018 was.

Saber: Oh ja.

Mila: Ja.

Kishen: Zo is het wel.

Saber: Ik ben nu al jaloers.

Mila: Ja, dat was echt heel leuk. Dat was mega experimenteel. Hele gepassioneerde

Mila: mensen en wat kunstenaars. Dus die combinatie van AI en VR was heel leuk uiteindelijk.

Mila: En uiteindelijk dacht ik van ja, ik wil wel iets met VR en AI doen.

Mila: Maar wel mooie, betekenisvolle ideeën bedenken en wat creatiever.

Mila: Er waren gewoon niet zoveel bedrijven die dat deden.

Mila: Het leek me leuk om creative director te worden.

Mila: Maar ik wist niet waar. Dus toen dacht ik, nou ja, weet je, dan noemen we het

Mila: maar zelf. En zo is Studio Vrij eigenlijk ontstaan, zes jaar geleden.

Saber: En die Vrij, die VR staat voor VR of is dat toevallig?

Mila: Ja, ook. Het is ook VR.

Mila: En Vrij is ook omdat we het een heel vrij medium vinden.

Mila: Dus we kunnen met alle disciplines samenwerken, met kunst, gezondheidszorg,

Mila: bibliotheken, gemeentes, whatever. En...

Mila: Hoe je dan VR toepast is enorm breed en dus heel vrij. Dus ik vind het een hele

Mila: passende naam voor alles wat ze doen.

Kishen: Ja, heel mooi. Misschien ook wel leuk om even te vertellen.

Kishen: Ik heb jou toen bij de International Film Festival in Rotterdam volgens mij bij een talk gezien.

Kishen: En zodoende kende ik Studio Vrijden als eerste.

Kishen: En ik vond het ook echt heel erg mooi om te zien. dat jullie,

Kishen: jullie hadden volgens mij ook echt een virtuele, ja, dance evenement of zo, hè?

Mila: Klopt, was het? Ja, de VR Silent Disco.

Kishen: De Silent Disco was het inderdaad. Ja, dat heb je verteld.

Saber: Ja, cool.

Kishen: Echt super gaaf. En volgens mij misschien ook wel.

Mila: Je ziet hier ook inderdaad een poster van het werk.

Kishen: Oh, ja, ja. Dat was heel erg impressive. Ja, leuk, joh.

Kishen: Dank je wel dat je er bent. Ja, dat is zeker leuk. Naar jouw ervaringen natuurlijk. Oké, Sammy.

Sammy: Ja, ik ben Sammy. Ik heb een achtergrond in vooral film en muziek.

Sammy: Dus daar is het bij mij ooit allemaal begonnen.

Sammy: En dat heb ik een aantal jaren gedaan en toen kwam ik gaandeweg in contact met

Sammy: het medium VR en Unity, de game engine.

Sammy: En dat was voor mij een heel mooi moment, omdat al die puzzelstukjes van animatie,

Sammy: 3D, film, geluid, die kon ik allemaal ineens interactief maken.

Sammy: En dan ook nog eens in VR.

Sammy: Dus ja, op die manier was ik eigenlijk gelijk helemaal verkocht.

Sammy: Er was bij een bedrijf dat heet Therapieland, toevallig het bedrijf waar Mila

Sammy: de stageopdracht heeft gedaan, volgens mij.

Saber: Oh cool.

Mila: In de kleine wereld.

Sammy: Kleine wereld, kleine wereld. Ja, en nou ja, daar in aanraking gekomen met VR.

Sammy: En dus allemaal leuke dingen mogen maken.

Sammy: En nou ja, nu sinds bijna een jaar bij Studio Vrij aan de slag.

Sammy: En ik moet zeggen, ik geniet er heel erg van. Het is heel leuk werk.

Saber: Ja.

Kishen: Ook belangrijk, toch?

Saber: Dat is sowieso belangrijk.

Kishen: En je bent dus een developer. Ja. Hoe is jouw liefde voor code?

Kishen: Dat vragen we meestal ook wel eens.

Sammy: Ja, ja.

Kishen: Aan onze gasten. Kijk, Amila, volgens mij hoef ik het niet te vragen.

Mila: Nee, coderen is niet mijn sterkste kant. Ik kan het een beetje,

Mila: maar als ik het doe, dan duurt het ongeveer tien keer zo lang dat als een ander het zou doen.

Kishen: Vandaar dat je AI inzet.

Mila: Ja.

Kishen: Maar jij dan?

Sammy: Ja, nou kijk.

Sammy: Het maken van elektronische muziek of het maken van animaties,

Sammy: dat is heel erg met parameters ben je constant bezig en eigenlijk met variabelen ben je bezig.

Sammy: Dus met het maken van zo'n inkomende drop ben je met filters bezig die je auto meet over tijd.

Sammy: Dat is met muziek zo, met animatie ben je bezig, met keyframes en al die verschillende

Sammy: variabelen, die vind je ook weer terug in development.

Sammy: En eigenlijk, ja, de code zelf heb je een paar constructen eigenlijk die zijn vrij snel geleerd.

Sammy: Maar al die variabelen die je kan aanpassen op iets visueels,

Sammy: dat is waar de echte kenner zit.

Sammy: Vaak heb ik het gevoel.

Sammy: En daarom, zoals ik al zei, toen ik de Unity Game Engine ontdekte,

Sammy: viel alles een beetje op zijn plek voor mij.

Sammy: Dus het was ook wel vrij snel voor mij om... Het was een vrij snel proces om code te leren.

Sammy: Omdat ik natuurlijk al een beetje dat gevoel had van variabele aanpassen.

Sammy: Variabele aanpassen over tijd.

Kishen: Ja, je programmeert muziek op die manier natuurlijk.

Mila: Ja, precies. En wat jij ook zegt, dat hele visuele, dat is denk ik ook misschien

Mila: waarom je je werk bij Studio vrij leuk vindt. Want aan de ene kant doen we wat

Mila: commerciële projecten.

Mila: Maar aan de andere kant maken we ook heel veel kunst. En de VR-cylend disco waar ik het net over had.

Mila: Ja, dat moet je voor je zien. Dat zijn een soort van brutalistische,

Mila: eindeloze, heftige, rauwe sci-fi werelden.

Kishen: Ja, ja.

Mila: En dat soort visuals maken, dat is sowieso super creatief.

Mila: Maar het is ook heel uitdagend om dat te visualiseren en te coderen.

Mila: We hebben in ons werk ook bijna geen AI gebruikt. Juist omdat we dachten...

Saber: Het moet wel echt zijn of zo.

Mila: Ik denk juist dat dat kunstzinnige manier van projecten aanvliegen,

Mila: dat hele visuele, dat het nog veel lastiger is dan gewoon hele straightforward projecten.

Saber: Misschien komen we daar later op of zo. Ja, duidelijk. Ja, dat vond ik sowieso

Saber: echt... We hadden het voor de opname over of het nou echt intelligentie is of niet.

Saber: Maar echt creatief vind ik AI niet. Want het is eigenlijk iets wat er al is.

Saber: Dan ga je nog een keer, zeg maar, tussen wat AI voorschotelt.

Saber: Maar is het echt creatief? Dat vraag ik me dan echt af. Ja, maar goed.

Mila: We hebben die discussie inderdaad heel veel tijdens de lunch met ons team.

Kishen: Ja.

Mila: En laatst hadden we een voorbeeld. Nou, het kwam er eigenlijk op neer.

Mila: dat als je AI gebruikt, dan heb je heel snel een resultaat.

Mila: Maar vaak als je met iets experimenteels en kunstzinnigs bezig bent,

Mila: dan is de weg ernaartoe, dan ontdek je allerlei dingen.

Mila: Ongelukjes eigenlijk, dat je denkt hé, maar dit werkt eigenlijk ook.

Mila: En met AI ga je rechtstreeks, maar dan mis je dus al die tussenstapjes die misschien

Mila: je tot een ander inzicht leiden.

Kishen: Ja, vandaar dat context creëren heel belangrijk wordt in AI gebruik.

Kishen: Dus dat prompten, dus dat wordt nu echt wel het nieuwe ding.

Kishen: Maar nog even terugkerend op Sammy zijn introotje, want je triggert me wel,

Kishen: want ik ben wel even benieuwd welke tools gebruikte je om je muziek te,

Kishen: Ja, noem het even te coderen.

Sammy: Ja, verschillende tools. Ik ben ooit begonnen echt als tiener toen ik,

Sammy: nou ja, volgens mij was ik dertien, veertien jaar oud. Toen begon ik met FL Studio.

Kishen: FL Studio, ja.

Sammy: Fruity Loops.

Kishen: Ja, Fruity Loops.

Sammy: Daarna is dat Ableton geworden.

Kishen: Ja, Ableton.

Sammy: En toen ben ik later weer terug gegaan naar Fruity Loops.

Kishen: Oh ja.

Sammy: Ik vond de workflow toch iets leuker. En nou ja, ik had het een tijdje laten

Sammy: liggen, want ik was heel druk bezig met developer en VR.

Sammy: En toen een paar jaar terug, ik denk anderhalf jaar terug, vond ik het weer.

Sammy: En toen vond ik het juist leuk om het te doen zoals ik was begonnen toen ik dertien was.

Kishen: Ja, ja, ja. Die tijd hunkerde ik ook. Ik heb vroeger met, ik weet niet of jij

Kishen: het dan nog kent, want misschien ben ik te oldschool wat dat betreft.

Kishen: Fasttracker heb ik toen gebruikt.

Saber: Oh, zo. Dat is echt oldschool. Ja, ja, zeker.

Kishen: Oké, wij zijn waarschijnlijk dus inderdaad tien jaar ouder of zo.

Saber: Maar je hebt het op de pc gedaan, toch? Op de pc, ja. Fasttracker is echt iets compleet anders.

Sammy: Dat vond ik niet.

Kishen: Dat triggerde mij, want daar... Inderdaad, je ging programmeren.

Kishen: Dus al die akkoorden op een bepaalde...

Saber: Ja, van boven naar beneden.

Kishen: Ja, van boven naar beneden. En dan loepjes maken.

Sammy: Ik had inderdaad een computer die...

Sammy: Die trok niet zo goed games. Ik had de computer op mijn kamer.

Sammy: Maar ja, toen dacht ik. Wat kan je er wel op doen? Dus toen had ik zo'n muziekprogramma ontdekt.

Kishen: Juist.

Sammy: En toen ben ik dat maar gewoon de hele dag in. De dag uit gaan doen.

Sammy: Gaandeweg word je er dan wel echt goed in. En later in mijn carrière.

Sammy: Kon ik daar ook klussen mee doen. En er geld mee verdienen.

Sammy: Schrappig goed dat loopt. Iets wat je in je slaapkamer ontdekt.

Sammy: Op je dertiende. dat dat een deel van je beroep uitmaakt.

Sammy: Nog steeds als je...

Kishen: En dan nog een laatste vraag over je intro dan. Welke programmeertaal beheers

Kishen: je nu het beste, denk je nu?

Sammy: Ja, ik ben begonnen met C Sharp. Want ja, jullie natuurlijk.

Kishen: Kijk, samen. Je moet helemaal blij van jou.

Sammy: Dus ja, dat heb ik gewoon geleerd. Ook in de tijd dat er nog geen AI was natuurlijk.

Sammy: Dus dat zit er nog wel echt goed in.

Sammy: Maar ik gebruik tegenwoordig ook vaak Python.

Kishen: Oh ja. Ja, wie niet, hè?

Sammy: Ja, wie niet?

Saber: Ik niet. Ik ben echt... Ja, sorry. Ik ben een Python. Niet omdat ik mensen haat.

Kishen: Ik haat Python.

Saber: Ik haat Python, want die whitespace... Ik trek die whitespace.

Saber: Ik denk, wat zijn we aan het doen hier? Maar goed, dat is mijn...

Sammy: De eerste keer dat ik het leerde, dacht ik, waar is alles?

Saber: Ja, dat.

Sammy: Ja.

Saber: Dus dat is voor mij wel een ding.

Sammy: Waar is alles? Hoe werkt het?

Kishen: Alles def.

Saber: Terwijl het is wel volgens mij de meest...

Saber: General Purpose Language, zeg maar. Dus die alles kan. Want het is machine learning,

Saber: AI, programmeren websites. Alles.

Kishen: Dat.

Sammy: Dat is ook waarom ik het ben gaan leren. Omdat er zoveel AI gebruikers is.

Mila: Ik heb hier een bizar verhaaltje over. Want in de tijd dat ik AI studeerde,

Mila: had ik dus één vak Python.

Kishen: Dat is ook waarom ik het nu haat.

Saber: Dat is nog steeds.

Mila: En daar kregen we echt op zo'n groen krijtboord. We kregen les van een oude

Mila: man met een krijtje. Die ging uitleggen wat de string was. en noem maar op.

Mila: En vervolgens moesten we onze tentamens met de hand op papier doen.

Mila: En de hele game Snake gaan opschrijven.

Mila: Nou, ik heb dat vak echt drie jaar lang niet gehaald. Maar dat is zo'n ouderwetse manier van leren.

Saber: Ja, heb jij dat niet zo gehaald? Wij moesten met Zee doen.

Kishen: Niet op die manier dan, maar wel inderdaad een geschreven toets kreeg je van Java, weet je wel.

Saber: Ja, ik Zee. Ja, ik ben iets ouder. Ja, precies.

Kishen: Dan moest je echt inderdaad zo'n compiler.

Saber: Vriend.

Kishen: Hoe gaan we dit doen?

Saber: Dit helpt gewoon niet.

Kishen: Maar vroeger moest je toch ook

Kishen: leren over hoe, weet je, pagination met geheugen en zo moest werken, hè?

Saber: Ja, nee, dat snap ik. Kijk, dat concept snap ik wel.

Kishen: Ja, kijk, wij zijn echt wij zijn... Jij bent al sowieso over de vijfde.

Saber: Ja, sorry. Ja, ik ben vijftig.

Kishen: Ik ben vijfde, maar... Of zesde, vijfde. Oh, dat maakt even niet uit.

Saber: Je weet het gewoon niet meer.

Kishen: Maar ik weet het niet meer. Maar ik bedoel, de jeugd, interesseert zich toch helemaal niks meer.

Saber: Maar dat is toch hetzelfde als de mensen die voor ons bedoelden.

Saber: Dat was, weet ik veel, ponskaart en zo.

Sammy: Had je geen Google in die tijd?

Kishen: Nee. Nee, ik niet in ieder geval.

Saber: Wacht even, ik ben...

Saber: Toen ik net op school zat, toen hadden we, het eerste jaar hadden we geen internet.

Sammy: Oh ja, oké.

Saber: En waarschijnlijk de systeembeheerder wel. En daar kwamen we trouwens achter.

Sammy: Dan is het wel handig om het uit je hoofd te weten.

Kishen: Ja, dat is wel handig.

Saber: Klopt, je had muscle memory, was toen echt een stuk beter dan nu.

Saber: Nu moet ik alles opzoeken. En helemaal doordat je AI gebruikt.

Saber: Heel veel dingen die ik gewoon in C-shop vijf jaar geleden hoor, zo eruit.

Mila: Ja.

Saber: Doe ik nu, wacht even, hoe zat het ook alweer? Dat is echt niet goed.

Kishen: Ja, wij waren nog inderdaad met assembly aan de gang en zo.

Saber: Ja, maar wat jij zegt, herken ik dus wel. op papier.

Saber: Dat was dus de norm. En ik vond, dit is gewoon flauwekul.

Saber: Waarom zou ik dit ooit ergens op een baan, zeg maar, dat ik dit zo doe?

Mila: Dan ging het ook allemaal fout op die puntkommatjes die ik was vergeten op te schrijven.

Saber: Who cares?

Kishen: Je lina was je linter.

Mila: Ik heb daar echt een trauma aan over gehouden.

Saber: Die snap ik op zich wel. Dus dat vond ik al dubieus. Maar ik heb dat ook één

Saber: keer bij een sollicitatie gehad bij een bedrijf hier in Nederland.

Saber: Moet je even een algoritme schrijven? En ja,

Saber: ik ben echt niet, ja, ik ben gewoon irritant, zeg maar. Als ik het gewoon niet

Saber: leuk vind in zo'n gesprek, dan denk ik, ja, dan maar niet.

Saber: Ja, maar dan boeit het me niet, dan weet ik al, van als dit de sfeer is,

Saber: dan gaat het niet werken.

Mila: Nee.

Saber: Dus dan ga ik me niet beter eruit laten zien, omdat, nee, dan is het gewoon,

Saber: die mensen zijn ook irritant als je daar werkt.

Saber: Dus als het in zo'n gesprek irritant is, wordt het daarnaar niet beter.

Kishen: Dan ga je ze daar, ja, precies. Het zegt ook heel vaak wat over een bedrijf.

Saber: Ja, maar dan zeg je, ja, je moet het algoritme. Ik snap echt wel dat je dat

Saber: soms moet doen, maar ik zeg, ja, maar luister, Dit is zeg maar in het huidige

Saber: werk wat ik doe. En daar heb je me voor gevraagd nu.

Saber: Is dat misschien, nou ja, van de 40 uur, misschien een uur of twee uur dat ik

Saber: aan een algoritme. En dan, toen was Google nog wel, zeg maar, dan Google je het.

Saber: En ik zei tegenstelling, er is

Saber: altijd iemand die het algoritme beter heeft verzonnen dan ik nu ga doen.

Saber: Dus dat is echt gewoon zin bij ons. Terwijl de oplossing, vond ik maar goed,

Saber: we kregen een discussie. Toen werkte het dus niet meer.

Kishen: Maar dat is ook een goede manier om elkaar te leren kennen, toch?

Saber: Ja, klopt. Dus ik ga niet moeilijk...

Kishen: Ook van jouw kant. ik bedoel, jij moet het bedrijf ook leren kennen dus dan

Kishen: weet je ook niet even, nou als jullie dit soort dingen zo belangrijk vinden

Kishen: ze hadden geen site meer.

Saber: Ze hadden geen internet presence meer, niks geen grap meer maken,

Saber: ik ga geen namen noemen want anders nou inderdaad.

Kishen: Dankjewel voor jullie intro's, ja misschien ook wel even iets leuker voor de

Kishen: luisteraars, wat doen jullie eigenlijk bij Studio Vrij?

Mila: Ja, goeie vraag. We zijn echt begonnen met het maken van Virtual Reality zes jaar geleden.

Mila: En dan specialiseren we ons echt in multiplayer VR.

Mila: Dus dat betekent dat je samen met andere mensen in VR aanwezig bent.

Mila: En dan doen wij het ook echt op een manier dat iedereen in dezelfde fysieke

Mila: ruimte, dus stel je zit met z'n achten op een evenement in een hal,

Mila: dat je daar allemaal een VR headset op krijgt en dan kom je samen in die virtuele wereld terecht.

Mila: En als je dan naar elkaar toe loopt, dan zie je dus allemaal avatars om je heen.

Mila: Dat zijn eigenlijk de mensen met wie je bent.

Mila: En als die avatars elkaars handen aanraken, dan raken ook elkaars echte handen aan.

Mila: Omdat het dus precies goed gecalibreerd is.

Saber: Vet.

Mila: Dus dat heet Location Based Multiplayer VR.

Kishen: Ah, oké.

Mila: Het is best wel een niche die nu wel echt aan het opkomen is.

Mila: Want het is ja, multiplayer VR maken is nog net wat lastiger dan normale VR maken.

Saber: Ja, zo klinkt het ook.

Mila: Maar wij vinden het geweldig om mensen toch te verbinden door die technologie...

Mila: en samen iets te laten beleven. Want anders zet je zo'n VR headset op...

Mila: Ja, is het? Doei! En dan ben je drie kwartier weg.

Kishen: Ja.

Mila: Daar vinden wij gewoon niks aan. Dus hoe meer je het samen kan doen,

Mila: hoe beter. En daar maken we allerlei concepten omheen.

Kishen: Oh ja.

Sammy: Ik denk ook dat dat het stukje van VR is. Wat wel echt populair aan het worden

Sammy: is. Aan het worden of gebleven is.

Sammy: Ja. Je ziet bij de VR-games op de PlayStation bijvoorbeeld.

Sammy: Nou ja, dat zijn er niet echt meer geworden.

Saber: Nee.

Sammy: Maar dit op locatie en met elkaar. Dat vinden mensen nog steeds heel leuk.

Kishen: Nou, over mensen gesproken. Ik kwam binnen dus bij jullie voor het eerst.

Kishen: Samen en ik kwamen binnen. En toen rook het heel erg naar plastic.

Kishen: Toen we binnenkwamen. We dachten, oké, wat is dit dan?

Kishen: Maar ja, misschien wat mij opviel is inderdaad. Jullie hadden echt een hele

Kishen: grote... Ja, wat is het? Een koepel? Een plastique koepel?

Kishen: Misschien kun je daar iets over vertellen? Ja, zeker.

Mila: Mag het al of niet? Ja, nee, dat mag zeker. Ja, ja, ja. Wat je rookt is de installatie

Mila: van de oxytocine machine.

Mila: En oxytocine, ik weet niet of jullie dat bekijken... kent voorkomt,

Mila: maar een knuffelhormoon wordt dat ook wel genoemd.

Mila: Dus als mensen een hele schattige puppy zien, maak je dat hormoon aan.

Mila: Of als je een hele goede connectie hebt met iemand, als je knuffelt, noem maar op.

Kishen: Ecstasy ook.

Mila: Ja, precies. Ik denk het wel.

Kishen: Oh, daar weet je niks van.

Saber: Nee, ik verkocht het al. Nee, nee, nee. Sorry, dat zei ik niet.

Mila: Ja, en die installatie heet zo omdat we mensen uit verschillende sociale bubbels

Mila: gaan verbinden door middel van VR. Dus dan kom je in zo'n cocoon terecht.

Mila: Die fysieke plastic de ruikende bubbel waar we het net over hadden.

Mila: Zetten we er eentje bijvoorbeeld in Amsterdam neer... en eentje in Groningen

Mila: of whatever... aan de andere kant van Nederland.

Mila: En dan leren mensen elkaar kennen... in een virtuele ruimte...

Mila: maar ze kunnen niet oordelen op basis van uiterlijk.

Mila: Noem maar op. Want je zit in die hele veilige virtuele space... in de cocoon.

Mila: Dus zo komen mensen uit andere sociale bubbels... dichter bij elkaar.

Mila: Op een hele dromerige...

Mila: Een plezierige manier.

Saber: Ja, ja. Vet.

Kishen: Maar ik kan me best voorstellen dat dat dan inderdaad wel leuk is op dat moment.

Kishen: Maar op een gegeven moment moet je elkaar toch wel gaan zien. Dus ook echt.

Kishen: Wat is die brug, zeg maar, om die te slaan? Of maakt het dan niet meer uit?

Sammy: Het hoeft dus niet. En mensen kunnen ervoor kiezen om elkaars contactgegevens uit te wisselen.

Sammy: Maar het hoeft ook niet. Het kan ook een eenmalige mooie ontmoeting in VR zijn.

Sammy: En er blijft een soort van mysterie hangen.

Mila: Oh ja, dat mysterie is ook juist mooi.

Kishen: Ik moet ineens denken aan de tijd dat ik... Poeh, nog naar TMF en zo keek.

Kishen: Ik weet niet of zo mensen zullen nu echt denken. TMF was dat.

Kishen: The Music Factory was dat, ja. Dat was een tv zender.

Kishen: En daar kon je dan... Oh, sorry. Daar kon je... Het zat gelijk ook even.

Kishen: Weet dat... Daar kon je dus ook naar een TMF chat op internet.

Kishen: Dat was internet net gestart.

Kishen: Toen ging ik naar de bibliotheek. En daar kon je dan met mensen chatten.

Kishen: Iedereen die daar aangesloten was.

Kishen: En nu zitten we allemaal via WhatsApp contactgegevens. We hebben niet echt chatgroepen

Kishen: meer volgens mij. In je WhatsApp.

Kishen: WhatsApp, ja oké. Maar goed, dat zijn wel mensen die je dan uitnodigen.

Saber: Oh zo, je bedoelt met anonieme mensen.

Kishen: In de tijd van IRC bijvoorbeeld. Dat had je toch ook. Dat was gewoon een open

Kishen: groep. Waar je dan naar binnen ging en ging chatten.

Kishen: Maar dat was een beetje hetzelfde dat gevoel. Dat je dan inderdaad iemand ontmoet.

Kishen: En die dan heel bijzondere vragen aan je stelt. En denkt.

Saber: Het is wat wel echt.

Saber: Denk echt anders was. Wij zaten met z'n allen. Het waren gewoon nerds in het begin.

Saber: Dus we zaten allemaal al in dezelfde bubbel. We waren een beetje dezelfde soort mensen.

Saber: Dus dit is wel echt compleet. Maar hebben jullie het al gedaan?

Mila: Ja, we hebben een prototype. Daar zijn we echt jaren geleden mee begonnen.

Mila: Althans, toen noemden we het geen prototype. Maar nu, jaren later wel.

Mila: En die hebben we ook een keertje laten zien. In het Stedelijk Museum.

Mila: De ander stond in de Belmer. En er stonden nog wat cocoons op andere plekken in Amsterdam.

Mila: en het is zo bizar om te zien hoe mensen in VR op elkaar reageren want mensen

Mila: gaan echt geheimen vertellen die ze normaal niet zouden vertellen ik heb een

Mila: keertje stonden ook in Italië ik was in Italië en volgens mij stond de ander in,

Mila: Oostenrijk en toen ging een vrouw tegen me, toen ik er zelf in ging vertellen

Mila: dat ze eigenlijk wilde scheiden van haar man en dat ze dat nog aan niemand had

Mila: verteld dus het feit dat je elkaar niet ziet maar wel in zo'n hele warme,

Mila: romerige omgeving Je moet allemaal dingetjes doen.

Saber: Dus er gebeuren echt dingen die je gewoon niet voorspelt.

Mila: Ja, mensen gaan echt helemaal open.

Saber: Maar het is heel erg private. Het is niet zo dat je dit uitzendt of zo.

Saber: Het is echt tussen die twee personen. En that's it.

Mila: Ja, hele intieme connectie.

Saber: Ja, dat snap ik wel. Dat had ik niet verwacht. Ik dacht meer,

Saber: er is iemand anders daar. En die een beetje babbelen met elkaar.

Kishen: En als je kijkt nu naar VR en de ontwikkelingen. Wat is de huidige staat,

Kishen: vinden jullie, op dit moment van VR?

Sammy: Nou, ik denk dat er was een hype. Voor de AI-hype had je de VR-hype.

Kishen: Denk je.

Sammy: Ja, Facebook had het plan, we gaan de metaverse maken. En dat wordt het nieuwe ding.

Sammy: Dus die hype zijn we nu denk ik een beetje voorbij.

Sammy: Dus het is ietsjes minder. Er wordt iets minder over gesproken natuurlijk.

Sammy: Het gaat allemaal over AI, dat zullen jullie vast ook hebben gemerkt.

Sammy: Maar ja, zoals jij zegt, de fysieke locatie gerichte VR is nog steeds wel echt populair.

Mila: Ja, want er zijn heel vaak distributieproblemen rondom VR. Dus stel je ziet

Mila: het op een festival waar jij ook was, op IFFR.

Mila: Ja, als je dan allemaal singleplayer VR hebt, dan heb je superveel mensen nodig

Mila: die runnen. Dus heel veel personeelskosten.

Mila: En voor heel weinig mensen die VR beleven. Dus multiplayer lost dat probleem

Mila: op, doordat er meer mensen tegelijkertijd in VR kunnen.

Mila: En je brengt mensen samen en je hebt minder personeel nodig.

Mila: Dus conceptueel en financieel is het eigenlijk een uitkomst.

Mila: Wat je nu meer en meer ziet.

Saber: Ja, vet.

Kishen: En is er ook een bepaalde, ja oké, je zei het net al een beetje,

Kishen: een trend waar we op moeten gaan letten in VR.

Kishen: Dus inderdaad, noem het even de physical touch ofzo, kan ik dat zo noemen?

Mila: Ja, zeker.

Kishen: Zijn er nog andere trends waarvan je denkt van nou, stel dat ik in VR zou willen

Kishen: gaan treden, daar moet ik iets op gaan letten?

Sammy: Goeie vraag.

Mila: Jij weet hier meer over, maar je hoort nu heel veel over Gaussian-spladding.

Mila: De techniek om het te maken.

Sammy: Ja, dat is een goeie.

Kishen: Wat is dat dan?

Sammy: Het is heel erg zwaar om traditionele 3D te renderen in stand-alone VR-headsets.

Sammy: Misschien goed om even uit te leggen wat het verschil is tussen stand-alone en tethered.

Sammy: Nou ja, stand-alone is eigenlijk dat de hele computer in de bril zelf zit.

Sammy: Alleen dan heb je dus te maken met een mobiele GPU. Dus dat is gewoon niet zo sterk.

Sammy: Ja, je kan niet zo'n hele mooie 3D-omgeving maken als op een computer.

Sammy: Daarnaast is het ook zo dat in een VR-headset... je in principe veel grotere

Sammy: field of view moet renderen... dan op een computerscherm. Dus je moet al meer renderen.

Sammy: Dus het kost al meer rekenkracht. En je moet twee ogen renderen...

Sammy: Want die ogen staan net iets uit elkaar.

Sammy: Nou ja, er zijn wel allemaal trucjes voor om dat efficiënter te maken.

Sammy: Maar alsnog is dat veel zwaarder dan gewoon iets op een scherm projecteren.

Mila: Dus in stand-alone gaan we heel vaak voor een low-poly uiterlijk.

Mila: Wat eigenlijk een beetje hoekig en simpel is. Maar in de stel kan je ook juist

Mila: weer artistiek omarmen.

Mila: Zoals bijvoorbeeld in de VR silent disco.

Mila: Alles heel brutalistisch en een beetje afhaag zo maken.

Sammy: Ja, en nu is er een nieuwe techniek.

Sammy: Nou ja, ik weet eigenlijk niet of die zo nieuw is en ik moet zeggen,

Sammy: ik weet de details er ook niet echt over, maar dat zijn eigenlijk Gaussian Splats

Sammy: en die kunnen gegenereerd worden door onder andere AI.

Sammy: Volgens mij kan je ze ook zelf maken, maar ik weet niet hoe dat werkt.

Sammy: Volgens mij kan je ze ook scannen zelf.

Kishen: Oké.

Sammy: Dus je kan de ruimte scannen. Ja.

Sammy: Alleen het nadeel daarvan is dat het alleen goed eruit ziet op één punt in de 3D-wereld.

Sammy: Zodra je er dan uitloopt, dan wordt het ineens heel erg glitchy.

Kishen: Maar dat is misschien wel een ontwikkeling die nog gaande is?

Sammy: Ja, want je kan hyperrealisme krijgen in een heel erg laag, low-end device.

Sammy: Ik heb nog niet echt VR-makers gezien die het gebruiken.

Mila: We hebben het laatst geprobeerd met twee VR-developers. Want ze wilden eigenlijk

Mila: een hele mooie realistische huiskameromgeving.

Mila: Toen dachten we, weet je wat, laten we het proberen. Maar toen uiteindelijk,

Mila: tijdens dat project, kwamen we toch achter van... Nee, we moeten toch op de

Mila: ouderwetse tour gaan. Maar ik denk niet dat het nog lang zal duren.

Kishen: Oké, waar lag dat dan aan? Omdat het dan nog niet netjes klopt?

Mila: Ja, wat Sammy zei. Als je op één punt blijft staan, dan ziet het alles er goed uit.

Mila: Dan is het bijna een soort van foto om je heen. Maar zodra je dan twee meter

Mila: verder loopt, dan heb je een heel raar perspectief en ziet het er glitchy uit.

Saber: Maar het heet Gaussian Splatting.

Kishen: Gaussian Splatting, oké.

Saber: Ja, ik ken alleen een Gaussian Filter uit Photoshop.

Kishen: Is dat hetzelfde, met je?

Saber: Ja, hoe kom je, want dat Splatting is gewoon, nou zit ik weer aan Splatoon te denken op...

Mila: Volgens mij is dat idee ook, maar goed.

Sammy: Het zijn eigenlijk een soort van, je kan het zien als pixels die in een 3D space worden geprojecteerd.

Saber: Ja, precies.

Sammy: Vandaar dus ook dat als je uit een 3D space...

Sammy: Dat de pixels niet meer goed geplaatst. Dat is een beetje het idee.

Sammy: Maar de techniek daarachter werkt iets anders.

Sammy: Ik zou het zo niet uit kunnen leggen.

Saber: In de show notes zetten we gewoon een link.

Kishen: Ja toch? Dat is op zich wel een goede trend misschien om te volgen.

Kishen: Maar we hadden het net ook heel even volgens mij over avatars.

Kishen: Of was het buiten deze opname? Ik weet het even meer. Maar we hadden het net even over avatars.

Kishen: Is het al zover dat je AI daarvoor kan gebruiken?

Kishen: dat je je avatars kan laten genereren laat ik het zo maar even zeggen en nou

Kishen: ja, jullie knikken al ja dus ik denk dat iedereen ook denkt ja,

Kishen: dat zal er heus wel zijn maar in hoeverre hebben jullie de ervaring mee en denken

Kishen: jullie na over de risico's die daar lopen want ja, je hebt toch heel veel deepfake,

Kishen: in de wereld nu al,

Kishen: in hoeverre hebben jullie daar ervaring mee,